ردپای دلار و تحریم در سفره خانوارهای ایرانی

 درحالی‌که غذا در فهرست تحریم‌های اقتصادی نیست، افزایش نرخ ارز و تحریم‌های بانکی طی یک سال گذشته، سطح دسترسی مردم به کالاهای اساسی را به‌شدت کاهش داده است.
کد خبر : 110561
تاریخ انتشار : پنجشنبه 23 اردیبهشت 1400 - 8:25
ردپای دلار و تحریم در سفره خانوارهای ایرانی

طی ۲ سال اخیر تحریم های اقتصادی، کسب درآمدهای نفتی و غیرنفتی را برای ایران دشوار کرده و ورودی منابع ارزی را کاهش داده است. وابستگی به واردات، در بسیاری از صنایع، در سایه نبود منابع ارزی کافی در یک سال گذشته صنایع و بازارها را با مشکلات زیادی مواجه کرده است. سختگیری بانک مرکزی برای تعیین منشأ ارز واردات، خروج بسیاری از کالاها از شمول دریافت ارز دولتی و دشواری های تبادل پول، افزایش هزینه واردات کالاها را به همراه داشت. به گزارش مرکز آمار، بیشترین تغییر قیمت در کالاهای خوراکی در یک سال اخیر با ۱۵۱.۸درصد به روغن نباتی جامد مربوط بوده و بعد از آن برنج خارجی با ۱۳۷.۴درصد، مرغ ماشینی با ۱۳۵.۶درصد و نخود با ۱۲۶.۳درصد در رده های بعدی قرار گرفته اند. مقایسه قیمت گوشت، مرغ، لبنیات، برنج، روغن، شکر و میوه از اردیبهشت ۹۹تا نیمه اردیبهشت امسال نشان می دهد این اقلام تنها در یک سال اخیر بین ۵۰ تا ۳۵۰درصد گران شده اند.

آشفتگی در واردات نهاده ها

نهاده های دام و طیور به واسطه نقش مستقیم در تولید گوشت و لبنیات هنوز از معدود اقلامی هستند که ارز دولتی دریافت می کنند، اما موانع موجود در مسیر واردات آنها در سال گذشته به تورم در بازارهای وابسته دامن زد. ایران سالانه به ۱۹ میلیون تن نهاده دام و طیور نیاز دارد که ۱۶ میلیون تن آن از طریق واردات تأمین می شود؛ یعنی وابستگی حوزه نهاده های دام و طیور به واردات ۸۵درصد است. عباس حاجی زاده، دبیر اتحادیه واردکنندگان نهاده های دام و طیور در گفت وگو با همشهری درباره نقش نوسان قیمت ارز در تورم نرخ نهاده ها می گوید: پیش تر نهاده با ارز ۴.۲۰۰ تومانی وارد می شد و افزایش نرخ ارز به طور مستقیم بر کاهش واردات تأثیر نداشت، اما مشکلات انتقال ارز، به دلیل تحریم های بانکی که واردکنندگان را به انتقال پول از طریق صرافی ها و به صورت چمدانی ناچار می کرد، باعث شد مسیر واردات دچار مشکل شود. این موضوع مدیریت توزیع را دچار مشکل و تولیدکنندگان دام و طیور را با چالشی جدی مواجه کرد؛ زیرا نهاده های موردنیاز، به موقع به دست آنها نمی رسید و تولیدکنندگان برای جلوگیری از تلفات و خسارت بیشتر ناچار شدند نهاده ها را از بازار آزاد با ۳برابر قیمت مصوب بخرند.

جهش قیمت مرغ و تخم مرغ

شرایط واردات نهاده ها البته در نیمه دوم پارسال به وخامت نیمه اول سال نبود، اما تأثیر این نابسامانی در واردات و توزیع، تا همین امروز در زنجیره تولید باقی مانده و صنایع وابسته شامل صنعت تولید دام، طیور و لبنیات را تحت تأثیر قرار داده است. قیمت مرغ از ۱۱ هزار و ۷۰۰ تومان در اردیبهشت پارسال به ۱۸ هزار تومان در شهریورماه رسید و روند افزایشی آن ادامه یافت؛ تا جایی که در پاییز هر کیلو مرغ تا ۴۰ هزار تومان نیز به فروش رسید. دلیل این جهش قیمت، آشفتگی بازار نهاده های دامی بود. تخم مرغ دیگر محصولی بود که افزایش قیمت آن در طول سال گذشته بارها مسئله ساز شد. قیمت هر شانه تخم مرغ ۳۰ عددی از ۲۰ هزار تومان به ۴۸ هزار تومان رسید و امروز باوجود فراوانی تولید، قیمت در بازار همچنان بالاست.

گرانی ۵۰درصدی گوشت

گوشت قرمز هم ازجمله کالاهای اساسی بود که رشد قیمت آن از اوایل سال گذشته تا حد زیادی ناشی از گرانی نهاده های دامی بود. گرانی گوشت البته مختص پارسال نبود، اما آنچه گرانی سال گذشته را عجیب کرد، شکایت دامداران از کاهش تقاضا و نبود امکان صادرات دام مازاد بود. در اردیبهشت سال ۹۹ هر کیلو گوشت گوسفندی ۱۲۰ هزار تومان و هر کیلو گوشت گوساله بین ۹۰ تا ۹۵ هزار تومان بود، اما این قیمت ها تنها در فاصله یک ماه تا ۱۰ هزار تومان افزایش یافت؛ این درحالی بود که رستوران ها و تالارهای پذیرایی به دلیل شیوع کرونا تعطیل بودند و کاهش تقاضا دامداران و مرغداران را تا آستانه ورشکستگی پیش برده بود. رشد قیمت گوشت تا همین امروز نیز تداوم یافته و حالا هر کیلو گوشت گوسفندی ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تومان و هر کیلو گوشت گوساله ۱۶۰ هزار تومان فروخته می شود. پدیده گرانی در بازار گوشت از ۲ جهت به ارز و نوسان قیمت آن گره خورده؛ از یک سو کمبود ارز برای واردات نهاده ها و از دیگر سو کاهش شدید ارزش ریال که میل به قاچاق رسمی و غیررسمی را نزد تولیدکنندگان افزایش داد.

فرمول شاد بودن حتی در سخت ترین شرایط

لبنیات هم اوج گرفت

گرانی نهاده ها نه تنها پاشنه آشیل افزایش قیمت انواع محصولات پروتئینی بود، بلکه افزایش قیمت نهایی شیر خام، بهانه خوبی برای گران کردن محصولات به دست شرکت های صنایع لبنی داد. ۳ بار افزایش قیمت رسمی و مصوب برای اقلام تحت حمایت دولت طی سال گذشته، بهترین دلیل برای اثبات این امر بود که سیستم تزریق ارز دولتی برای واردات نهاده ها دست کم فعلا کار نمی کند. لبنیات غیریارانه ای اما بیشتر از ۳ بار و تقریبا هر ماه افزایش قیمت داشت و بیشتر محصولات لبنی تا پایان سال ۱۰۰درصد گران شدند. به عنوان مثال، پنیر ۵۱۵ گرمی یکی از برندهای معروف از ۱۲ هزار و ۵۰۰ تومان در اردیبهشت پارسال، امروز به ۲۷ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده است و قیمت یک هزار و ۵۰۰ تومانی بستنی عروسکی در تیرماه پارسال، تا اسفندماه دوبرابر شد. بستنی البته از جهات دیگری نیز به واردات وابسته است و به جز شیر و شیر خشک تمام مواد تشکیل دهنده آن از طعم دهنده ها، کاکائو و شکر تا چوب بستنی از کشورهای دیگر تامین می شود.

تبادلات پولی، مشکل بازار روغن و شکر

وابستگی بالای صنایع تولید روغن به واردات روغن خام و دانه های روغنی توجیه کننده ضریب بالای آسیب پذیری بازار این کالاست. در سالی که مدیریت منابع محدود ارزی دغدغه اول بانک مرکزی بود و دورزدن موانع تبادل بین المللی پول به دلیل تحریم های بانکی نگرانی اول واردکننده ها، رشد قیمت های جهانی نیز مزید برعلت شد تا شرایط برای تولیدکننده ها پیچیده تر شود و بازار نابسامان و گرانی و کمبود روغن تا شب عید را رقم بزند. قیمت روغن نیز در فاصله چندماه دوبرابر شد و هر بطری ۹۰۰ گرمی روغن مایع از ۷ تا ۸ هزار تومان به ۱۶ هزار تومان رسید. در بازار شکر نیاز ایران به واردات زیاد نیست و همین عامل باعث خروج زودتر شکر از دایره حمایت ارزی دولت شد، اما بازار این کالا هم به ویژه در نیمه دوم سال گذشته آشفته بود. کاهش تولید داخل، نوسان نرخ ارز و مشکلات نقل وانتقال پول و افزایش قیمت جهانی، بازار شکر داخل را ملتهب کرد و چند نرخی شدن این کالا را به دنبال داشت. این روزها شکر در بازار به ۳ برابر قیمت مصوب دولتی فروخته می شود.

آیا این لباس نامتعارف است؟ سری به جامعه بزنید!

رشد ۷ برابری هزینه تولید کشاورزی

تحریم ها و افزایش نرخ ارز در غیاب سیاست های کارآمد مبتنی بر پیش بینی ها و نظرات کارشناسی، بخش کشاورزی را نیز در یک سال گذشته با مشکلات تازه ای مواجه کرده که تامین آفت کش ها و انواع کودها مهم ترین آنهاست. تغییر نرخ ارز تخصیصی به واردات سم و کود هزینه تولید در این بخش را به طور چشمگیری افزایش داد. خروج این اقلام از اولویت یک و تغییر نرخ ارز تخصیصی در این حوزه به نرخ نیمایی، هزینه واردات را ۷ برابر کرد. رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود کشور و عضو کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ایران در توضیح تأثیر این تغییر نرخ بر هزینه های تولید در بخش کشاورزی به همشهری می گوید: هزینه ای که برای تهیه کود و سم به کشاورز تحمیل شد در کنار دیگر مخارج تولید، هزینه ها را در این بخش به ۷ برابر افزایش داد و این رشد ۷۰۰درصدی عملا بخشی از کشاورزان را به حذف این مواد از پروسه تولید یا خرید آفت کش های تقلبی و بی کیفیت ارزان قیمت وادار کرد؛ کاری که نتیجه آن افزایش آفت در باغ ها و مزارع و برگشت خوردن بسیاری از محصولات کشاورزی ما از بازارهای جهانی به دلیل باقی ماندن بقایای سموم و مواد شیمیایی در آنها بوده است.

سیدمهدی حسینی یزدی با انتقاد از پرداخت یارانه ارزی به واردکنندگان دولتی، می افزاید: کودهای چند عنصری را که در تمام دنیا به دلیل بازدهی بالا و تولید محصولی عاری از عناصر سنگین جایگزین انواع دیگر شده اند، انجمن ها و واردکنندگان خصوصی وارد می کنند؛ درحالی که تهیه ارز با نرخ نیمایی، سرمایه این واردکنندگان را کاهش داده و واردات با مشکل مواجه شده است. گرانی نهاده های تولید در کنار نبود نظارت کافی بر بازار و نابسامانی در نظام عرضه سال گذشته قیمت برخی محصولات کشاورزی را تا ۱۰۰درصد نسبت به سال قبل از آن افزایش داد که شاخص ترین آنها قیمت میوه به ویژه در نیمه دوم سال بود.

رشد ۳برابری قیمت برنج خارجی

سال هاست بیش از یک سوم نیاز بازار برنج ایران، یعنی ۱.۲ میلیون تن آن، با واردات تامین می شود. کمبود منابع ارزی برای تخصیص به واردات، سال گذشته برنج را نیز از اولویت دریافت ارز دولتی خارج کرد و این تغییر، قیمت برنج هندی و پاکستانی را در بازار به ۳ برابر سال قبل یعنی ۳۰ هزار تومان رساند.

اثر غیرمستقیم

مقایسه قیمت کالاهای اساسی از پارسال تا امروز نشان می دهد قیمت گوشت ۵۰درصد، مرغ ۳۵۰درصد، تخم مرغ ۲۵۰درصد، برنج خارجی ۳۰۰درصد، روغن ۱۰۰درصد، لبنیات دولتی ۷۰درصد و غیردولتی ۱۲۰درصد، شکر دست کم ۲۰۰درصد و میوه تا ۱۰۰درصد افزایش یافته که در تمام موارد، نوسان نرخ ارز و تحریم های بانکی نقش مستقیم داشته و هزینه تولید و واردات را افزایش داده؛ درحالی که غذا و دارو هیچ زمان جزو تحریم های اقتصادی نبوده، اما این عامل به طور غیرمستقیم بر معیشت خانوارهای ایرانی تأثیر گذاشته است.

منبع : همشهری آنلاین

بازدیدها: 0

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

هاست