تحول در شناسایی اموال؛ کاهش زمان از ۴۰۰ روز به ۴ دقیقه

محمد کاظمی‌فرد، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، در جریان هفدهمین تور رسانه‌ای قوه قضاییه با تشریح دستاوردهای این مرکز، از اجرای سه تحول اساسی در حوزه خدمات قضایی طی پنج سال گذشته خبر داد و گفت: این تحولات در سه محور مردمی، حاکمیتی و فناورانه دنبال شده و هدف آن تحقق عدالت هوشمند، دسترسی آسان مردم به خدمات قضایی و توسعه حکمرانی داده‌محور بوده است.

توسعه خدمات غیرحضوری و تحقق «عدالت در خانه»

وی با اشاره به تحول مردمی اظهار کرد: در این دوره تلاش شد مرزهای فیزیکی و اداری شکسته شود و خدمات قضایی به صورت گسترده در اختیار مردم قرار گیرد. به گفته وی، سامانه ثنا اکنون ۵۰ میلیون کاربر دارد و ۷۶ درصد جمعیت کشور را پوشش می‌دهد. همچنین حدود ۴۰ درصد خدمات قضایی به صورت کاملاً غیرحضوری ارائه می‌شود.

کاظمی‌فرد افزود: تنها در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۲ میلیون درخواست به صورت غیرحضوری ثبت شده، سالانه حدود ۱۰۰ میلیون ابلاغ الکترونیکی صادر می‌شود و بیش از ۲۰ میلیون نوبت الکترونیکی نیز در سامانه‌های قضایی ثبت شده است.

وی با اشاره به گسترش عدالت در سراسر کشور گفت: در قالب طرح‌های جهادی، خدمات رایگان قضایی در سه هزار نقطه محروم کشور به حدود ۱۸۰ هزار نفر ارائه شده و امکان دسترسی ۲۴ ساعته به خدمات برای شهروندان فراهم شده است.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه نتیجه این اقدامات را حرکت از «عدالت در دادگستری» به سمت «عدالت در خانه» عنوان کرد.

تبادل ۹۰۰ خدمت الکترونیکی با دستگاه‌های اجرایی

کاظمی‌فرد در تشریح تحول حاکمیتی گفت: تاکنون بیش از ۹۰۰ خدمت الکترونیکی با دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی تبادل شده و سالانه حدود دو میلیارد تراکنش اطلاعاتی و نزدیک به دو میلیون تراکنش مستقیم میان سامانه‌های مختلف انجام می‌شود.

وی افزود: برای نخستین بار در کشور، قوه قضاییه ۱۰ میلیون رأی گمنام‌شده را در سامانه شفافیت منتشر کرده و سامانه جامع پایش نیز با بهره‌گیری از داده‌های ۱۵ سال گذشته راه‌اندازی شده است.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به الکترونیکی شدن قراردادهای وکالت اظهار کرد: سالانه حدود سه میلیون قرارداد الکترونیکی میان وکیل و موکل منعقد می‌شود و اطلاعات آن در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار می‌گیرد.

وی همچنین از انجام حدود ۲۰ میلیون نظرسنجی از مراجعان دستگاه قضایی خبر داد و گفت: نتیجه این اقدامات، تبدیل شدن قوه قضاییه به یکی از بازیگران کلیدی زیست‌بوم حکمرانی داده‌محور کشور است.

دستیار هوشمند قاضی و دادرسی الکترونیکی

کاظمی‌فرد با اشاره به تحول فناورانه گفت: تولید دستیار هوشمند قاضی، تحلیل خودکار بیش از ۱۰۰ میلیون دادنامه، سنجش آرای قضایی، برگزاری بیش از ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی الکترونیکی و کاهش انتقال فیزیکی زندانیان از مهم‌ترین دستاوردهای این حوزه است.

وی افزود: اکنون ۸۵ درصد جلسات مربوط به زندانیان به صورت الکترونیکی برگزار می‌شود و سامانه انتخاب هوشمند کارشناس نیز زمان ارجاع کارشناسی را از ۲۸ روز به ۱۹ روز کاهش داده است.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه همچنین از همکاری با هشت شرکت دانش‌بنیان در حوزه احراز هویت خبر داد و گفت: بازوی قوه قضاییه در پیام‌رسان «بله» ماهانه حدود ۲۰ میلیون بازدید دارد و بخش قابل توجهی از خدمات قضایی از طریق این بستر ارائه می‌شود.

کاهش زمان شناسایی اموال از ۴۰۰ روز به ۴ دقیقه

وی با اشاره به توسعه زیرساخت‌های بومی اظهار کرد: فناوری گفتار به متن، سامانه اطلاعات مؤثر اشخاص، سامانه «سهام» برای شناسایی اموال و سامانه هوشمند رصد و رهگیری محکومان متواری از جمله نوآوری‌های قوه قضاییه به شمار می‌روند.

کاظمی‌فرد گفت: سامانه «سهام» زمان شناسایی اموال را از حدود ۴۰۰ روز به تنها چهار دقیقه کاهش داده است.

صدور گواهی سوءپیشینه در ۱۸ ساعت

وی با اشاره به خدمات غیرحضوری افزود: شهروندان می‌توانند اطلاع از وضعیت پرونده، مشاهده ابلاغیه‌های الکترونیکی، ثبت انواع لوایح، ثبت درخواست‌های دیوان عدالت اداری، پرداخت‌های قضایی، انعقاد قرارداد با وکیل و حتی شرکت در جلسات رسیدگی را به صورت غیرحضوری انجام دهند.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه ادامه داد: گواهی عدم سوءپیشینه که در ابتدای سال ۱۴۰۰ تنها ۳۰ درصد آن به صورت غیرحضوری صادر می‌شد، اکنون به ۷۰ درصد رسیده و میانگین زمان صدور آن نیز از شش روز به حدود ۱۸ ساعت کاهش یافته است.

استعلام اعتبار معاملاتی و سامانه «سامع»

کاظمی‌فرد با بیان اینکه سالانه حدود سه میلیون و ۳۰۰ هزار گواهی عدم سوءپیشینه صادر می‌شود، از راه‌اندازی سامانه اعتبار معاملاتی اشخاص نیز خبر داد و گفت: این سامانه با بررسی ۱۲ شاخص از جمله ممنوع‌المعامله بودن، محجوریت، محکومیت‌های مالی، سوابق اجرایی ثبت اسناد و احکام جلب، اطلاعات لازم را برای انجام معاملات در اختیار افراد قرار می‌دهد.

وی به سامانه «سامع» (سامانه ارتباط مردمی عدلیه) اشاره کرد و گفت: شهروندان می‌توانند هرگونه مشکل، درخواست یا پیشنهاد خود را از طریق این سامانه ثبت و پیگیری کنند.

کاظمی‌فرد: وابستگی به سامانه‌های بیرونی یکی از عوامل اختلال در عدلیران است

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، در پاسخ به سوالی درباره قطعی‌های سامانه «عدلیران» اظهار کرد: بخشی از اختلالات به دلیل وابستگی این سامانه به خدمات و استعلام‌های سایر دستگاه‌هاست و هرگونه قطعی در سامانه‌های بیرونی می‌تواند بر عملکرد عدلیران نیز اثر بگذارد.

وی گفت: اگر در هر یک از بخش‌های مرتبط، از جمله سامانه‌های ارسال پیامک یا سامانه‌های استعلام دستگاه‌های دیگر، اختلال ایجاد شود، خدمات عدلیران نیز با مشکل مواجه خواهد شد؛ زیرا این سامانه به صورت برخط با نهادهای مختلف در ارتباط است.

کاظمی‌فرد با تأکید بر اینکه کاهش وابستگی به سامانه‌های بیرونی در دستور کار قرار گرفته است، افزود: اقدامات جدی برای مستقل‌تر شدن زیرساخت‌ها آغاز شده، اما مجموعه این وابستگی‌ها باعث می‌شود احتمال خطا همچنان وجود داشته باشد. هرچه مدیریت و کنترل زیرساخت‌ها در اختیار خود مجموعه باشد، امکان پایش، اندازه‌گیری و رفع سریع‌تر مشکلات نیز فراهم خواهد شد.

لزوم ارتقای تجربه کاربری سامانه‌های حاکمیتی

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه یکی دیگر از چالش‌های موجود را ضعف در تجربه کاربری سامانه‌های حاکمیتی عنوان کرد و گفت: یکی از اشکالات سامانه‌های دولتی این است که به اندازه کافی روی طراحی کاربرپسند و تجربه کاربری سرمایه‌گذاری نکرده‌اند.

وی ادامه داد: به همین دلیل، رویکرد جدید این مرکز توسعه تبادل اطلاعات با سکوهای پرکاربرد است تا مردم بتوانند خدمات قضایی را از طریق بسترهایی که به طور روزمره از آنها استفاده می‌کنند، دریافت کنند.

توسعه خدمات در پیام‌رسان‌ها

کاظمی‌فرد با اشاره به استقبال مردم از خدمات قضایی در پیام‌رسان‌های داخلی گفت: پس از راه‌اندازی خدمات در این بسترها، ظرف مدت دو ماه حدود سه میلیون نفر از این خدمات استفاده کردند؛ آماری که نشان می‌دهد ارائه خدمات در سکوهای پرمخاطب می‌تواند نقش مهمی در افزایش دسترسی و آگاهی عمومی داشته باشد.

مسیر بهبود ادامه دارد

وی با تأکید بر اینکه کیفیت خدمات نسبت به سال‌های گذشته بهبود یافته است، اظهار کرد: خطاها کاهش یافته و مسیر پیشرفت طی شده است، اما هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله داریم.

کاظمی‌فرد افزود: اعتقاد ما این است که مردم باید بتوانند به آسانی از خدمات قضایی استفاده کنند و توسعه این خدمات را وظیفه خود می‌دانیم. امیدواریم در آینده با ادامه اصلاحات، رضایت کاربران از سامانه‌های قضایی بیش از گذشته افزایش یابد.