متخصصان پوست هشدار میدهند: قرار گرفتن مزمن در معرض نور خورشید، شایعترین عامل بروز لکهای پیری است؛ هرچند این لکها بیخطرند، اما تأثیر منفی بر سلامت روان و اعتمادبهنفس افراد دارند.
به گزارش خبرگزاری میهن نوین، لکهای پیری یکی از شایعترین تغییرات پوستی هستند که با افزایش سن و قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور خورشید ظاهر میشوند. این لکهها که معمولاً به رنگ قهوهای، برنزه یا تیره دیده میشوند، اغلب روی صورت، دستها، شانهها و سایر بخشهای در معرض آفتاب ایجاد میشوند. اگرچه لکهای پیری در بیشتر موارد بیخطر هستند اما بسیاری از افراد به دلیل تاثیر آنها بر ظاهر پوست، به دنبال راههایی برای پیشگیری یا درمان این عارضه هستند. شناخت علل ایجاد، ویژگیها، روشهای درمان و مهمتر از همه راههای پیشگیری میتواند به حفظ سلامت و زیبایی پوست کمک کند.
لکهای پیری چیست؟
لکهای پیری که در اصطلاح پزشکی به آنها «لنتیگو خورشیدی» نیز گفته میشود، لکههایی صاف و همسطح پوست هستند که بر اثر تجمع رنگدانه ملانین در برخی نواحی پوست ایجاد میشوند. ملانین مادهای است که رنگ طبیعی پوست، مو و چشم را تعیین میکند و وظیفه محافظت از پوست در برابر اشعه فرابنفش خورشید را بر عهده دارد.
در طول سالها قرار گرفتن مکرر در معرض نور خورشید باعث میشود تولید ملانین در برخی نقاط پوست افزایش یابد و در نتیجه لکههای تیره ظاهر شوند. این لکهها معمولا پس از ۴۰ سالگی بیشتر دیده میشوند اما در افرادی که مدت زیادی در معرض نور خورشید قرار دارند ممکن است در سنین پایینتر نیز ایجاد شوند.
نقش نور خورشید در ایجاد لکهای پوستی
مهمترین عامل ایجاد لکهای پیری، تماس طولانیمدت با اشعه فرابنفش (UV) خورشید است. زمانی که پوست در معرض نور خورشید قرار میگیرد، برای محافظت از خود ملانین بیشتری تولید میکند. این فرآیند باعث برنزه شدن پوست میشود اما در درازمدت ممکن است به تجمع نامنظم ملانین و ایجاد لکههای تیره منجر شود.
اشعه فرابنفش نه تنها باعث ایجاد لک میشود، بلکه روند پیری پوست را نیز تسریع میکند. به همین دلیل افرادی که سالها بدون محافظت کافی در معرض آفتاب بودهاند، بیشتر در معرض لکهای پیری، چینوچروک و سایر آسیبهای پوستی قرار دارند.
افزایش سن و کاهش توان ترمیم پوست
با بالا رفتن سن، توانایی پوست برای ترمیم آسیبهای ناشی از نور خورشید کاهش پیدا میکند. سلولهای پوستی کندتر بازسازی میشوند و سیستم دفاعی طبیعی پوست نیز ضعیفتر عمل میکند. این تغییرات باعث میشود آثار سالها تماس با نور خورشید به تدریج روی پوست نمایان شود. در نتیجه حتی اگر فرد در حال حاضر کمتر در معرض آفتاب قرار گیرد، آسیبهای انباشتهشده در طول سالها میتوانند به شکل لکهای پیری ظاهر شوند.
ژنتیک، عاملی که نباید نادیده گرفت
همه افرادی که در معرض نور خورشید قرار میگیرند به یک اندازه دچار لکهای پیری نمیشوند. عوامل ژنتیکی نقش مهمی در این زمینه دارند. برخی افراد به طور ارثی مستعد تولید بیشتر ملانین یا بروز تغییرات رنگدانهای پوست هستند. همچنین افرادی که پوست روشنتری دارند معمولا نسبت به آسیبهای ناشی از نور خورشید حساستر هستند و بیشتر در معرض ایجاد لکهای پیری قرار میگیرند. البته این موضوع به معنای مصون بودن افراد با پوست تیره نیست؛ بلکه در آنها ممکن است لکها به شکل متفاوتی ظاهر شوند.
سولاریوم، دشمن پنهان سلامت پوست
بسیاری از افراد تصور میکنند سولاریوم راهی بیخطر برای برنزه شدن است اما متخصصان پوست بارها نسبت به خطرات آن هشدار دادهاند. دستگاههای سولاریوم مقدار زیادی اشعه فرابنفش تولید میکنند که میتواند آسیبهای جدی به پوست وارد کند. استفاده مداوم از سولاریوم خطر ایجاد لکهای پیری، پیری زودرس پوست و حتی برخی سرطانهای پوستی را افزایش میدهد. به همین دلیل پرهیز از این روش یکی از مهمترین توصیهها برای حفظ سلامت پوست به شمار میرود.
لکهای پیری بیشتر در کدام قسمتهای بدن ظاهر میشوند؟
لکهای پیری معمولا در بخشهایی از بدن دیده میشوند که بیشتر در معرض نور خورشید قرار دارند. صورت بهویژه پیشانی، گونهها و اطراف چشمها یکی از شایعترین نواحی درگیر است. پشت دستها نیز از دیگر مناطق رایج بروز این لکههاست، زیرا اغلب بدون محافظت کافی در معرض نور خورشید قرار دارند. علاوه بر این، ساعدها، شانهها، گردن و قسمت بالایی سینه نیز ممکن است دچار این تغییرات رنگی شوند.
چگونه لکهای پیری را تشخیص دهیم؟
این لکهها معمولا گرد یا بیضیشکل هستند و سطحی صاف دارند. برخلاف برخی بیماریهای پوستی، برجسته نیستند و همسطح پوست باقی میمانند. رنگ آنها میتواند از قهوهای روشن تا قهوهای تیره متغیر باشد و اندازهشان نیز متفاوت است. یکی از ویژگیهای مهم لکهای پیری این است که معمولا بدون درد، خارش یا التهاب هستند و تغییرات ناگهانی از خود نشان نمیدهند. البته باید توجه داشت که هر لکه تیره روی پوست الزاما لک پیری نیست. برخی ضایعات پوستی ممکن است شباهت ظاهری داشته باشند اما نیازمند بررسی پزشکی باشند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگرچه بیشتر لکهای پیری بیخطر هستند، اما برخی تغییرات پوستی میتوانند نشانه بیماریهای جدیتر باشند. به همین دلیل متخصصان توصیه میکنند هرگونه تغییر غیرعادی در لکههای پوستی جدی گرفته شود. اگر لکهای بهتدریج نامتقارن شود، رنگ آن تغییر کند یا چند رنگ مختلف در آن دیده شود، بهتر است توسط پزشک بررسی شود. همچنین رشد سریع، خارش، خونریزی، پوستهریزی یا ایجاد زخم روی لکه از نشانههایی است که نیاز به ارزیابی تخصصی دارد. قطر بیش از ۶ میلیمتر همراه با تغییرات ظاهری نیز از مواردی است که نباید نادیده گرفته شود، زیرا ممکن است با برخی انواع سرطان پوست اشتباه گرفته شود.
روشهای پزشکی برای درمان لکهای پیری
امروزه روشهای مختلفی برای کاهش یا حذف لکهای پیری وجود دارد. یکی از مؤثرترین روشها لیزر درمانی است که با هدف قرار دادن رنگدانههای اضافی، ظاهر لکهها را بهبود میبخشد. کرایوتراپی یا سرمادرمانی نیز روش دیگری است که در آن با استفاده از نیتروژن مایع، سلولهای حاوی رنگدانه اضافی تخریب میشوند. این روش معمولاً برای لکههای محدود کاربرد دارد.
پیلینگ شیمیایی از طریق لایهبرداری کنترلشده پوست، سلولهای آسیبدیده را حذف میکند و به رشد پوست جدید کمک میکند. میکرودرم ابریژن نیز با برداشتن لایههای سطحی پوست میتواند ظاهر لکها را کاهش دهد. در برخی موارد پزشکان کرمهای تجویزی مانند هیدروکینون را برای کاهش تولید ملانین و روشنتر شدن لکهها تجویز میکنند. البته استفاده از این داروها باید تحت نظر پزشک انجام شود.
مراقبتهای پوستی و درمانهای کمکی
علاوه بر درمانهای پزشکی، برخی ترکیبات مراقبتی نیز میتوانند در کاهش تدریجی لکهای پوستی مؤثر باشند. ویتامین C یکی از شناختهشدهترین آنتیاکسیدانهاست که به روشنتر شدن پوست و کاهش آسیبهای ناشی از نور خورشید کمک میکند.
رتینول و سایر مشتقات ویتامین A نیز با افزایش بازسازی سلولهای پوستی میتوانند ظاهر لکها را بهبود دهند. آلفاهیدروکسی اسیدها نیز با لایهبرداری ملایم به یکنواخت شدن رنگ پوست کمک میکنند. موادی مانند کوجیک اسید، آزلائیک اسید و عصاره شیرینبیان نیز به دلیل تأثیر بر کاهش تولید ملانین، در بسیاری از محصولات ضدلک مورد استفاده قرار میگیرند.
پیشگیری بهترین راه مقابله با لکهای پیری
متخصصان پوست معتقدند پیشگیری مؤثرتر و کمهزینهتر از درمان است. مهمترین اقدام پیشگیرانه استفاده روزانه از ضدآفتاب مناسب است. حتی در روزهای ابری نیز بخشی از اشعه فرابنفش به سطح زمین میرسد و میتواند به پوست آسیب برساند.
استفاده از ضدآفتاب با SPF حداقل ۳۰ و تمدید آن هر دو ساعت، بهویژه هنگام حضور در فضای باز، نقش مهمی در محافظت از پوست دارد. همچنین استفاده از کلاه لبهدار، عینک آفتابی استاندارد و لباسهای محافظ میتواند میزان تماس پوست با اشعه خورشید را کاهش دهد.
پرهیز از قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید در ساعات ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر نیز یکی دیگر از توصیههای مهم متخصصان است. در این ساعات شدت اشعه فرابنفش به بیشترین میزان خود میرسد.
محافظت امروز، سلامت فردا
لکهای پیری اگرچه معمولا خطری برای سلامت بدن ندارند، اما نشانهای از تاثیر سالها قرار گرفتن پوست در معرض نور خورشید هستند. آگاهی از عوامل ایجادکننده، توجه به تغییرات پوستی و رعایت اصول مراقبت از پوست میتواند از بروز بسیاری از این لکهها جلوگیری کند. استفاده منظم از ضدآفتاب، دوری از سولاریوم و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده تغییرات مشکوک، مهمترین گامها برای حفظ سلامت و شادابی پوست در سالهای آینده به شمار میروند.
