راز اختلاف قیمت مکمل‌ها در داروخانه‌ها

اختلافی که این روزها به یکی از گلایه‌های پرتکرار مصرف‌کنندگان تبدیل شده و پرسش‌های جدی درباره سازوکار قیمت‌گذاری مکمل‌های غذایی و دارویی ایجاد کرده است.

برخلاف داروهای نسخه‌ای که قیمت آنها تا حد زیادی تحت نظارت است، بازار مکمل‌ها در سال‌های اخیر به بازاری چند هزار میلیارد تومانی تبدیل شده است.

انواع ویتامین‌ها، مکمل‌های بارداری، کلسیم، آهن، امگا۳، پروبیوتیک‌ها و فرآورده‌های ورزشی، سهم قابل توجهی از فروش داروخانه‌ها را به خود اختصاص داده‌اند؛ محصولاتی که بسیاری از پزشکان نیز در نسخه‌های خود آنها را تجویز می‌کنند.

اختلاف قیمت عجیب مکمل‌ها

اما نکته قابل تأمل زمانی آشکار می‌شود که بیمار پس از خرید، همان کالا را در برخی فروشگاه‌های اینترنتی با اختلاف قیمت قابل توجه مشاهده می‌کند؛ اختلافی که گاه به ده‌ها یا حتی صدها هزار تومان برای یک قلم کالا می‌رسد.

این اختلاف قیمت، این سؤال را ایجاد می‌کند که آیا داروخانه‌ها محصولات را گران می‌فروشند یا فروشگاه‌های اینترنتی با تخفیف‌های غیرمتعارف، نظم بازار را برهم زده‌اند؟

بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد بسیاری از بیماران هنگام مراجعه به پزشک، فرصت یا آگاهی کافی برای مقایسه قیمت‌ها ندارند. پزشک مکملی را تجویز می‌کند و بیمار نیز برای آغاز درمان، همان روز به داروخانه مراجعه می‌کند. در چنین شرایطی معمولاً قیمت پرداختی مورد سؤال قرار نمی‌گیرد، زیرا اولویت بیمار، تکمیل نسخه است.

در مقابل، فروشگاه‌های اینترنتی با استفاده از کمپین‌های تخفیفی، کدهای خرید، جشنواره‌های فروش و قراردادهای تجاری با شرکت‌های عرضه‌کننده، همان محصولات را با قیمت پایین‌تری عرضه می‌کنند. همین موضوع باعث شده بسیاری از مصرف‌کنندگان تصور کنند داروخانه‌ها سودهای غیرمتعارف دریافت می‌کنند.

با این حال، فعالان حوزه دارو معتقدند قضاوت درباره این اختلاف قیمت به این سادگی نیست. داروخانه‌ها هزینه‌های ثابت متعددی از جمله حضور مسئول فنی، اجاره، مالیات، حقوق کارکنان، نگهداری موجودی کالا و رعایت الزامات قانونی را پرداخت می‌کنند؛ هزینه‌هایی که در مدل فعالیت بسیاری از فروشگاه‌های اینترنتی متفاوت است. از سوی دیگر، برخی پلتفرم‌ها به دلیل حجم بالای خرید یا حمایت شرکت‌های تأمین‌کننده، امکان ارائه تخفیف‌های گسترده‌تری دارند.

در این میان، یک ابهام مهم نیز وجود دارد؛ اگر فروش یک مکمل با ۵۰ تا ۷۰ درصد تخفیف همچنان برای فروشنده سودآور است، قیمت واقعی این محصول چقدر است؟ آیا حاشیه سود زنجیره توزیع بیش از حد بالاست یا تخفیف‌های اعلامی، بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد و از محل یارانه‌های بازاریابی یا قراردادهای ویژه تأمین می‌شود؟

برخی کارشناسان نیز معتقدند بخشی از این تخفیف‌ها ناشی از رقابت شدید میان پلتفرم‌های اینترنتی برای جذب مشتری است؛ موضوعی که الزاماً به معنای گران‌فروشی داروخانه‌ها نیست، اما در نهایت این ذهنیت را برای بیمار ایجاد می‌کند که خرید حضوری همواره گران‌تر است.

فعالیت بدون ضابطه پلتفرم‌ها قابل قبول نیست

از سوی دیگر، موضوع فروش اینترنتی مکمل‌ها نیز همچنان محل اختلاف میان نهادهای مسئول است. سازمان غذا و دارو در ماه‌های اخیر بار دیگر تأکید کرده است که تاکنون به هیچ وب‌سایت عمومی مجوز فروش آنلاین دارو و مکمل نداده و عرضه این محصولات خارج از زنجیره رسمی داروخانه‌ها را غیرمجاز دانسته است.

همچنین مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، اعلام کرده است که فروش اینترنتی دارو تنها در چارچوب ضوابط جدید و تحت نظارت این سازمان امکان‌پذیر خواهد بود و فعالیت بدون ضابطه پلتفرم‌ها قابل قبول نیست.

این در حالی است که طی سال‌های گذشته نیز مسئولان سازمان غذا و دارو بارها تأکید کرده بودند فروش مکمل در فضای مجازی تنها از طریق داروخانه‌های اینترنتی دارای مجوز امکان‌پذیر است و فعالیت سایر فروشندگان با مقررات همخوانی ندارد.

با وجود این مواضع، بازار فروش آنلاین مکمل‌ها همچنان فعال است و بسیاری از پلتفرم‌ها با تبلیغات گسترده، ارسال سریع و تخفیف‌های چشمگیر، سهم قابل توجهی از بازار را در اختیار گرفته‌اند.

بیمار باید بداند قیمت واقعی محصول چیست

از منظر حقوق مصرف‌کننده، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، شفافیت است. بیمار باید بداند قیمت واقعی محصول چیست، میزان سود هر حلقه از زنجیره توزیع چقدر است و تخفیف‌های اعلام‌شده بر چه مبنایی محاسبه می‌شود. در غیر این صورت، اعتماد عمومی نسبت به نظام توزیع محصولات سلامت‌محور آسیب خواهد دید.

اکنون این پرسش همچنان بی‌پاسخ مانده است؛ اگر داروخانه‌ها مطابق ضوابط قانونی عمل می‌کنند، چرا اختلاف قیمت با بازار آنلاین تا این اندازه زیاد است؟ و اگر تخفیف‌های ۷۰ درصدی واقعی هستند، آیا ساختار قیمت‌گذاری مکمل‌ها نیازمند بازنگری جدی نیست؟

تا زمانی که پاسخ روشنی برای این پرسش‌ها ارائه نشود، بیماران همچنان میان قفسه‌های داروخانه و صفحات فروشگاه‌های اینترنتی سرگردان خواهند ماند؛ سرگردانی‌ای که هزینه آن را در نهایت مصرف‌کننده می‌پردازد.