چالش پرداخت‌های اجباری در ثبت‌نام مدارس

در میان تمام این دغدغه‌ها اما یک موضوع هر سال در فصل ثبت‌نام بیشتر از همیشه خودنمایی می‌کند؛ وجهی که برخی خانواده‌ها می‌گویند هنگام ثبت‌نام از آنها مطالبه می‌شود.

قانون اما تکلیف را روشن کرده است. مدارس دولتی در زمان ثبت‌نام اجازه دریافت وجه اجباری ندارند و هزینه‌های قابل دریافت نیز محدود به موارد مشخصی مانند بیمه و کتاب است. کمک به مدرسه نیز اگر قرار باشد انجام شود، باید پس از آغاز سال تحصیلی، از مسیر انجمن اولیا و مربیان و به شکل داوطلبانه باشد.

با این حال، روایت برخی خانواده‌ها در خراسان شمالی نشان می‌دهد که در میدان عمل، ماجرا همیشه به این سادگی نیست.

یک خانواده از درخواست ۱۰ میلیون تومان سخن می‌گوید، خانواده‌ای دیگر از پنج میلیون تومان؛ در مقابل، والدینی نیز می‌گویند فرزندشان را در مدارس دولتی بدون پرداخت هیچ مبلغی غیر از هزینه‌های قانونی ثبت‌نام کرده‌اند.

این دو روایت متفاوت، یک سؤال مهم را پیش روی آموزش‌وپرورش استان قرار می‌دهد: قانون در همه مدارس به یک اندازه اجرا می‌شود؟

متقیان: در زمان ثبت‌نام وجه اجباری دریافت نشود

علی متقیان، مدیرکل آموزش‌وپرورش خراسان شمالی، در گفت‌وگویی در فرآیند ثبت‌نام دانش‌آموزان بر رعایت دقیق ضوابط تأکید کرده است.

وی درباره ثبت‌نام در دوره متوسطه دوم گفته است که هدایت تحصیلی و اولویت‌های «الف» و «ب» ملاک پذیرش دانش‌آموزان است و مدارس ابتدا باید دانش‌آموزان دارای اولویت «الف» را پذیرش کنند و در صورت باقی ماندن ظرفیت، دانش‌آموزان اولویت «ب» را ثبت‌نام کنند.

مدیرکل آموزش‌وپرورش خراسان شمالی همچنین درباره محدوده ثبت‌نام توضیح داده است که دانش‌آموزان باید در نزدیک‌ترین مدرسه به محل سکونت خود و بر اساس کروکی ثبت‌نام شوند و اگر ظرفیت مازاد وجود داشته باشد، دانش‌آموزانی که در نزدیکی محدوده مدرسه قرار دارند یا محل اشتغال والدینشان در نزدیکی آن مدرسه است نیز طبق دستورالعمل امکان پذیرش خواهند داشت.

اما موضوعی که بیش از همه مورد توجه خانواده‌ها قرار گرفته، بحث دریافت وجه است.

مدیرکل آموزش‌وپرورش خراسان شمالی تأکید کرده است که مدارس دولتی هنگام ثبت‌نام اجازه دریافت شهریه ندارند و تنها هزینه‌های مشخص‌شده مانند کتاب و بیمه قابل دریافت است.

کارنامه نباید گروگان پرداخت باشد

متقیان همچنین نسبت به رویه‌هایی مانند خودداری از ارائه کارنامه یا جلوگیری از ثبت‌نام دانش‌آموز به دلیل پرداخت نکردن وجه هشدار داده و تأکید کرده است که چنین اقداماتی تخلف است.

یکی از والدین در این‌باره گفت: «نباید شرایط مالی خانواده روی تحصیل بچه تأثیر بگذارد. اگر خانواده‌ای توان پرداخت ندارد، دانش‌آموز نباید به خاطر آن تنبیه شود یا کارنامه‌اش را ندهند.

وی افزود: «قانون باید برای همه یکی باشد. اگر پرداختی اجباری نیست، مدرسه نباید به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم خانواده را تحت فشار قرار دهد.

اطلاع‌رسانی روی دیوار مدارس

مدیر کل آموزش‌وپرورش خراسان شمالی همچنین اعلام کرده است که مدارس باید اطلاعیه یا بنر مربوط به ضوابط دریافت وجه را در محل مناسب نصب کنند.

این اطلاع‌رسانی می‌تواند نقش مهمی در آگاهی خانواده‌ها داشته باشد؛ چرا که بسیاری از والدین ممکن است از جزئیات مقررات اطلاع نداشته باشند و هر مبلغی را که مدرسه اعلام می‌کند، به‌عنوان هزینه قانونی تلقی کنند.

متقیان نیز تأکید کرده است که بازرسی‌های آموزش‌وپرورش در مدارس انجام شده و در مواردی که ضوابط رعایت نشده، برخورد لازم صورت گرفته است.

خانواده‌ها چه کنند؟

مدیرکل آموزش‌وپرورش خراسان شمالی از خانواده‌ها خواسته است در صورت مشاهده تخلف، موضوع را به بازرسی ادارات آموزش‌وپرورش گزارش دهند و در صورت وجود مدارک پرداخت، آن را ارائه کنند تا موضوع بررسی شود.

یکی از والدین در این‌باره گفت: خانواده‌ها باید بدانند اگر مدرسه‌ای از آنها مبلغی مطالبه می‌کند، می‌توانند درباره عنوان و علت دریافت آن سؤال کنند. این حق خانواده است که بداند پولی که پرداخت می‌کند بابت چیست.

انتخاب رشته؛ نگرانی دیگری در فصل ثبت‌نام

اما ثبت‌نام تنها چالش این روزهای خانواده‌ها نیست. دانش‌آموزان پایه نهم در آستانه انتخاب رشته قرار دارند و هدایت تحصیلی می‌تواند مسیر آینده تحصیلی و شغلی آنان را مشخص کند.

متقیان در این زمینه نیز از خانواده‌ها خواسته است به جای اصرار بر رشته‌های نظری، استعداد، علاقه و توانایی فرزندشان را در نظر بگیرند.

وی با اشاره به برنامه‌ریزی کشور برای افزایش سهم رشته‌های فنی و حرفه‌ای گفته است هدف‌گذاری شده حدود ۵۰ درصد دانش‌آموزان به سمت رشته‌های فنی هدایت شوند؛ موضوعی که به گفته وی، اجبار نیست بلکه با توجه به نیاز بازار کار و اهمیت مهارت‌آموزی دنبال می‌شود.

یکی از والدین دانش‌آموزان پایه نهم نیز گفت: ما ابتدا تصور می‌کردیم اگر فرزندمان وارد رشته نظری شود، آینده بهتری خواهد داشت، اما بعد از مشورت با مشاور مدرسه متوجه شدیم استعداد و علاقه او بیشتر در زمینه‌های فنی است.

وی افزود:به نظرم خانواده نباید فقط به خاطر نگاه جامعه، دانش‌آموز را مجبور به انتخاب یک رشته کند. مهم این است که دانش‌آموز در مسیری قرار بگیرد که به آن علاقه دارد و توانایی موفقیت در آن را داشته باشد.

۱۰ میلیون تومان؛ روایت یک ولی دانش‌آموز

یکی از اولیای دانش‌آموزان در بجنورد درباره تجربه خود از ثبت‌نام فرزندش گفت: برای ثبت‌نام به یکی از مدارس حاشیه بجنورد مراجعه کردم. در همان ابتدای کار مبلغی حدود ۱۰ میلیون تومان مطرح شد.

وی افزود: برای خانواده‌ای که هزینه‌های مختلف زندگی را دارد، پرداخت چنین مبلغی ساده نیست. ما می‌خواستیم بدانیم این پول دقیقاً بابت چه چیزی است و آیا پرداخت آن اجباری است یا اختیاری.

این والد دانش‌آموز ادامه داد: وقتی صحبت‌های مدیرکل آموزش‌وپرورش را شنیدم که گفته دریافت وجه اجباری در زمان ثبت‌نام تخلف است، برایم این سؤال پیش آمد که پس چرا چنین مبالغی از بعضی خانواده‌ها درخواست می‌شود؟

وی تأکید کرد: اگر پرداخت پول واقعاً اختیاری است، باید این موضوع به خانواده گفته شود و خانواده هم مطمئن باشد که پرداخت نکردن آن هیچ تأثیری بر ثبت‌نام فرزندش ندارد.

مدرسه‌ای دیگر و درخواست ۵ میلیون تومان

یکی دیگر از اولیای دانش‌آموزان در بجنورد نیز گفت: برای ثبت‌نام فرزندم به یک مدرسه دیگر مراجعه کردم و آنجا هم مبلغ حدود پنج میلیون تومان مطرح شد.

وی افزود: مسئله فقط رقم پنج میلیون تومان نیست؛ مسئله این است که خانواده نمی‌داند این پول دقیقاً بابت چیست و اگر پرداخت نکند چه اتفاقی می‌افتد.

این ولی دانش‌آموز ادامه داد: «خیلی از خانواده‌ها ممکن است توان مالی محدودی داشته باشند. وقتی برای ثبت‌نام فرزندشان مراجعه می‌کنند، اولویتشان این است که بچه‌شان جایی برای تحصیل داشته باشد، نه اینکه نگران تأمین یک مبلغ چندمیلیونی دیگر باشند.

وی گفت: انتظار داریم آموزش‌وپرورش روی این موضوع نظارت جدی داشته باشد و اگر مدرسه‌ای برخلاف مقررات وجه دریافت می‌کند، با آن برخورد شود.

در مقابل؛ یک ثبت‌نام بدون دریافت وجه

اما روایت همه خانواده‌ها منفی نیست.

یکی از مادران بجنوردی تجربه خود را این‌گونه بیان کرد: «دخترم را از مدرسه غیردولتی خارج کردم و تصمیم گرفتم او را در یک مدرسه دولتی ثبت‌نام کنم. صادقانه بگویم، نگران بودم که هنگام ثبت‌نام با درخواست مبالغ مختلف مواجه شویم.»

وی افزود: وقتی به مدرسه مراجعه کردیم، روند ثبت‌نام خیلی راحت انجام شد. مبلغی غیر از هزینه کتاب و بیمه از ما درخواست نکردند و کسی هم ما را مجبور به پرداخت پول نکرد.

این مادر گفت: برای خانواده خیلی مهم است که با خیال راحت بداند برای ثبت‌نام فرزندش قرار نیست با هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده مواجه شود. ما بدون هیچ مشکلی ثبت‌نام کردیم و از این بابت راضی بودیم.

کمک به مدرسه خوب است، اما اجبار نه

یکی دیگر از والدین معتقد است نباید نیاز مالی مدارس با اجبار خانواده‌ها برای پرداخت وجه اشتباه گرفته شود.

وی گفت: ما قبول داریم مدرسه برای خرید تجهیزات، تعمیرات و ارتقای کیفیت آموزشی هزینه دارد. اگر خانواده‌ای توانایی داشته باشد، چرا نباید به مدرسه کمک کند؟ اما کمک باید از روی میل و توان خانواده باشد.

وی افزود: وقتی خانواده احساس کند برای ثبت‌نام یا گرفتن کارنامه باید پول پرداخت کند، دیگر نمی‌توان اسم آن را کمک گذاشت.

این ولی دانش‌آموز ادامه داد: اگر قرار است کمک مالی جمع‌آوری شود، انجمن اولیا و مربیان باید بعد از شروع سال تحصیلی درباره آن تصمیم بگیرد و خانواده‌ها هم بر اساس توان خودشان مشارکت کنند.

قانون روی کاغذ کافی نیست

ماجرای ثبت‌نام مدارس دولتی در خراسان شمالی حالا میان دو تصویر قرار گرفته است؛ تصویر نخست، تأکید رسمی آموزش‌وپرورش بر ممنوعیت دریافت وجه اجباری و تصویر دوم، روایت برخی خانواده‌ها از درخواست مبالغ چندمیلیونی.

در کنار این روایت‌ها، خانواده‌هایی نیز وجود دارند که تجربه‌ای کاملاً متفاوت داشته‌اند و می‌گویند بدون پرداخت وجه اضافی، فرزندشان را در مدرسه دولتی ثبت‌نام کرده‌اند.

بنابراین نمی‌توان تجربه یک یا چند خانواده را به همه مدارس استان تعمیم داد، اما نمی‌توان روایت خانواده‌هایی را که از درخواست مبالغ میلیونی سخن می‌گویند نیز نادیده گرفت.

مسئله اصلی، بیش از آنکه صرفاً دریافت پنج یا ۱۰ میلیون تومان باشد، مرز میان دریافت قانونی، کمک داوطلبانه و مطالبه اجباری است؛ مرزی که باید برای خانواده‌ها کاملاً روشن باشد.

مدارس دولتی برای ارتقای کیفیت آموزش و تأمین امکانات به منابع نیاز دارند و کمک داوطلبانه خانواده‌ها می‌تواند در این مسیر مؤثر باشد، اما این کمک زمانی ارزشمند است که واقعاً داوطلبانه باشد.

از سوی دیگر، اگر مدرسه‌ای برای ثبت‌نام دانش‌آموز مبلغی مطالبه می‌کند، خانواده باید بداند این مبلغ دقیقاً تحت چه عنوانی دریافت می‌شود و آیا پرداخت آن الزامی است یا خیر.

اکنون انتظار خانواده‌های خراسان شمالی از آموزش‌وپرورش این است که همان‌طور که متقیان اعلام کرده، بازرسی‌ها فقط به بررسی‌های مقطعی محدود نشود و در صورت مشاهده تخلف، برخورد روشن و قابل مشاهده‌ای انجام شود.

فصل ثبت‌نام نباید برای خانواده‌ها فصل اضطراب مالی باشد. مدرسه دولتی باید محل آموزش و پرورش دانش‌آموز باشد، نه جایی که خانواده برای اطمینان از ثبت‌نام فرزندش مجبور شود میان پرداخت یک مبلغ سنگین و نگرانی از آینده تحصیلی او یکی را انتخاب کند.

اگر قانون می‌گوید «وجه اجباری ممنوع است»، این ممنوعیت باید از بخشنامه و بنر مدرسه عبور کند و دقیقاً در همان لحظه‌ای که پدر یا مادری پشت میز ثبت‌نام می‌ایستد، اجرا شود؛ آنجاست که تفاوت میان قانون روی کاغذ و قانون در مدرسه مشخص خواهد شد.