تغییر زیرساخت‌های هوش مصنوعی امارات

بر همین اساس، پراکندگی جغرافیایی مراکز داده، استقرار بخشی از تأسیسات در زیر زمین، استفاده از سازه‌های مقاوم در برابر انفجار، افزودن سامانه‌های پدافندی و جنگ الکترونیک و افزایش ظرفیت‌های پشتیبان برق و سرمایش، مجموعه تدابیری است که از سوی دولت امارات برای ادامه پروژه بررسی می‌شود. مرور تحولات این حوزه از آن جهت اهمیت دارد که جنگ را از حاشیه محاسبات صنعت هوش مصنوعی به بطن طراحی فیزیکی یکی از بزرگ‌ترین زیرساخت‌های پردازشی جهان وارد کرده است.

استارگیت امارات یک مرکز داده معمولی نبود

ابعاد این تحول زمانی روشن می‌شود که جایگاه پروژه در راهبرد فناوری امارات و آمریکا در نظر گرفته شود. پردیس پنج گیگاواتی آمریکا و امارات در ابوظبی هنگام معرفی، بزرگ‌ترین طرح استقرار زیرساخت هوش مصنوعی در خارج از ایالات متحده توصیف شد و نخستین جزء آن با عنوان استارگیت امارات، خوشه‌ای یک گیگاواتی است که شرکت «G42» توسعه آن را برعهده دارد و شرکت‌های اوپن‌ای‌آی و اوراکل در بهره‌برداری از آن مشارکت دارند. همچنین انویدیا تأمین سامانه‌های پردازشی پیشرفته آن را برعهده گرفته و سیسکو و سافت‌بانک نیز در این ائتلاف حضور دارند. مرحله نخست با ظرفیت ۲۰۰ مگاوات برای ورود به مدار در سال ۲۰۲۶ طراحی شده بود. شرکت «G42» در اکتبر ۲۰۲۵ نیز اعلام کرده بود عملیات ساختمانی این مرحله پیشرفت قابل توجهی داشته است.

اهمیت پروژه به ظرفیت آن محدود نمی‌شود. بر اساس گزارش‌ها، استارگیت امارات نخستین استقرار بین‌المللی برنامه «اوپن‌ای‌آی for Countries» محسوب می‌شود و از ابتدا در هماهنگی مستقیم با دولت آمریکا شکل گرفت. اوپن‌ای‌آی هنگام معرفی پروژه تصریح کرد که همکاری مزبور در چارچوب مشارکت شتاب‌دهی هوش مصنوعی آمریکا و امارات قرار دارد و هم‌زمان با ایجاد ظرفیت پردازشی در ابوظبی، سرمایه اماراتی نیز به زیرساخت استارگیت در داخل آمریکا هدایت خواهد شد. از این منظر، پردیس ابوظبی را باید یکی از نقاط اتصال سیاست خارجی آمریکا، کنترل دسترسی به پردازنده‌های پیشرفته و توسعه جغرافیایی زیرساخت هوش مصنوعی آمریکایی دانست.

جنگ ایران جغرافیای پردازش را تغییر داد

آن چه پس از آغاز جنگ رخ داده، یکی از مفروضات اصلی طراحی پروژه را زیر سؤال برده است. رویترز به نقل از شش منبع مطلع گزارش داده که مقامات اماراتی پس از حملات ایران به زیرساخت‌های مرتبط با آمریکا در کشورهای خلیج فارس، بررسی مجدد معماری زیرساخت هوش مصنوعی خود را آغاز کردند. در حملات ماه مارس ایران به اهداف آمریکایی در منطقه، دو مرکز داده شرکت خدمات وب آمازون در امارات و یک مرکز در بحرین آسیب دیدند. سپس نیروهای مسلح ایران در ماه آوریل با انتشار ویدئویی، مجموعه پروژه استارگیت امارات را نیز در زمره اهداف بالقوه معرفی کردند. رویترز همچنین به نقل از دو منبع، محل پروژه را در نزدیکی پایگاه هوایی الظفره گزارش کرده است که میزبان نیروهای آمریکایی بوده و در جریان جنگ هدف قرار گرفته است.

این هم‌جواری از منظر امنیت زیرساخت اهمیت ویژه‌ای دارد. زیرا قرار گرفتن یک خوشه عظیم پردازشی که با شرکت‌های اصلی فناوری آمریکا و سیاست دسترسی واشنگتن به فناوری‌های پیشرفته پیوند خورده، در مجاورت تأسیسات میزبان نیروهای نظامی آمریکا، مرز سنتی میان زیرساخت اقتصادی و امنیتی را تضعیف می‌کند. هنگامی که خاک یک کشور برای استقرار نیرو، پشتیبانی عملیات یا زیرساخت‌های مرتبط با قدرت نظامی خارجی مورد استفاده قرار می‌گیرد، محاسبه خطر برای دارایی‌های راهبردی مستقر در همان محیط نیز تغییر می‌کند. از منظر ایران، واکنش نظامی به استفاده آمریکا و اسرائیل از ظرفیت‌های منطقه‌ای در جریان تجاوز علیه کشور در همین بستر امنیتی قابل فهم است.

از ابرمقیاس‌سازی به پراکندگی دفاعی

مهم‌ترین تغییر در روند همکاری امارات و شرکت‌های پیمانکار این پروژه را می‌توان در تغییر منطق مهندسی پروژه مشاهده کرد. اقتصاد مراکز داده هوش مصنوعی طی سال‌های اخیر به سمت تجمیع ظرفیت پردازشی در مجموعه‌های بسیار بزرگ حرکت کرده است. چنین تمرکزی امکان تجمیع برق، سرمایش، شبکه و هزاران شتاب‌دهنده هوش مصنوعی را فراهم می‌کند. جنگ اکنون هزینه امنیتی این منطق را آشکار کرده است. پنج گیگاوات ظرفیت پردازشی متمرکز، علاوه بر مزیت مقیاس، یک تمرکز کم‌سابقه در زمینه ارزش راهبردی نیز ایجاد می‌کند.

بر اساس اطلاعات رویترز، بخش‌های بعدی پروژه احتمالاً میان چند نقطه در خاک امارات توزیع خواهد شد. برای حساس‌ترین داده‌ها، از جمله داده‌های نظامی، حتی استقرار تأسیسات درون کوه‌ها مطرح شده است. مقامات اماراتی همچنین استفاده از رهگیرهای موشکی و پهپادی، تجهیزات اخلال الکترونیکی، بتن مقاوم در برابر انفجار و سامانه‌های اضافی برق و سرمایش را بررسی می‌کنند. بنابراین، مفهوم تاب‌آوری در زیرساخت هوش مصنوعی منطقه وارد مرحله تازه‌ای شده است. تاب‌آوری مرکز داده دیگر عمدتاً مسئله خرابی شبکه برق، نقص تجهیزات یا بلایای طبیعی نیست و تهدید موشک‌های بالستیک، پهپادها و جنگ الکترونیک اکنون مستقیماً وارد طراحی معماری پردازش شده است.

هزینه پنهان اتحاد فناورانه امارات با واشنگتن

به باور کارشناسان، این تحول یک پیام سیاسی نیز برای کشورهای منطقه دارد. دسترسی امارات به تراشه‌های پیشرفته آمریکایی در قالب ترتیباتی شکل گرفته که با جهت‌گیری ژئوپلیتیکی این کشور پیوند دارد. طبق گزارش رویترز، ابوظبی در مقابل دسترسی به تراشه‌های انویدیا و دیگر فناوری‌های پیشرفته آمریکایی، کاهش روابط فناورانه خود با چین و سرمایه‌گذاری در زیرساخت استارگیت آمریکا را پذیرفته است. اوپن‌ای‌آی نیز از ابتدا این پروژه را بخشی از همکاری با دولت‌های همسو و در هماهنگی با دولت ایالات متحده معرفی کرده بود.

جنگ اکنون سوی دیگر این معامله را نمایان کرده است. دسترسی ترجیحی به پیشرفته‌ترین ظرفیت پردازشی جهان برای امارات مزیت فناورانه بزرگی ایجاد می‌کند، اما ادغام عمیق‌تر زیرساخت فناوری این کشور با شبکه راهبردی آمریکا می‌تواند بخشی از ریسک امنیتی حضور واشنگتن در منطقه را نیز به دارایی‌های دیجیتال میزبان منتقل نماید. سخن از رابطه‌ای مکانیکی میان هر همکاری فناورانه و تبدیل شدن آن به هدف نظامی نیست. مسئله اصلی، افزایش هزینه حفاظت و پیچیده‌تر شدن تفکیک زیرساخت‌های ملی از شبکه وسیع‌تر قدرت آمریکا در شرایط مخاصمه است.

جمع‌بندی؛ جنگ وارد معماری هوش مصنوعی شد

بازطراحی پردیس پنج گیگاواتی امارات را می‌توان یکی از نخستین نشانه‌های روشن ورود ملاحظات جنگ موشکی و پهپادی به معماری زیرساخت هوش مصنوعی در خلیج فارس دانست. پروژه‌ای که با منطق تمرکز عظیم ظرفیت پردازشی آغاز شد، اکنون تحت فشار محیط امنیتی به سوی پراکندگی، استحکام‌بخشی و دفاع فعال حرکت می‌کند. این تغییر، هزینه‌ای است که در محاسبات اولیه جاه‌طلبی فناورانه ابوظبی جایگاه بسیار محدودتری داشت.

برای تهران، اهمیت این تحول در اثبات یک واقعیت راهبردی نهفته است. زیرساخت محاسباتی پیشرفته در نظم جدید فناوری، دارایی حاشیه‌ای اقتصاد دیجیتال محسوب نمی‌شود و به تدریج در شبکه قدرت ملی، اطلاعاتی و نظامی کشورها ادغام می‌شود. هم‌زمان، پاسخ ایران به تجاوز و استفاده از ظرفیت‌های نظامی منطقه علیه کشور، محاسبات آسیب‌پذیری زیرساخت را در دولت‌های میزبان تغییر داده است. پیامد ماندگار این جنگ ممکن است در سیمان، تونل، پدافند هوایی و جغرافیای مراکز داده نسل بعدی خلیج فارس قابل مشاهده باشد و در همین راستا، معماری هوش مصنوعی از این پس با معماری بازدارندگی پیوندی بسیار نزدیک‌تر خواهد داشت.