ظرفیت‌های مغفول در تجارت ایران و مکزیک

در تازه‌ترین تحول، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و سفیر مکزیک در تهران درباره راه‌های گسترش همکاری‌های تجاری و سرمایه‌گذاری گفتگو کردند و دو طرف بر تشکیل کمیته مشترک با هدف هماهنگی بیشتر در روابط اقتصادی توافق کردند. قرار است پس از شکل‌گیری این کمیته، زمینه برای تبادل هیئت‌های تجاری و آشنایی مستقیم شرکت‌های دو کشور با ظرفیت‌های یکدیگر فراهم شود.

این اتفاق در شرایطی رخ می‌دهد که آمارهای تجاری نشان می‌دهد فاصله میان ظرفیت اقتصادی دو کشور و حجم تجارت واقعی همچنان بسیار زیاد است. بر اساس داده‌های وزارت اقتصاد مکزیک، در ژوئیه ۲۰۲۶ صادرات مکزیک به ایران به صفر رسید، در حالی که واردات این کشور از ایران تنها ۱۷.۵ هزار دلار بود. در ماه مه نیز صادرات مکزیک به ایران حدود ۱۴۷ هزار دلار و واردات آن از ایران ۱۶.۶ هزار دلار ثبت شده است.

داده‌های سالانه نیز همین تصویر را تأیید می‌کند. بر اساس داده‌های UN Comtrade، ارزش واردات مکزیک از ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۲۵ میلیون دلار بوده است؛ رقمی که در مقایسه با اندازه اقتصاد و ظرفیت تجاری دو کشور بسیار محدود محسوب می‌شود.

مکزیک؛ اقتصاد بزرگ با یک بازار صادراتی گسترده

اهمیت بازار مکزیک تنها به اندازه اقتصاد این کشور محدود نمی‌شود. مکزیک یکی از مهم‌ترین اقتصادهای آمریکای لاتین و یکی از مراکز اصلی تولید صنعتی در آمریکای شمالی است. صنعت خودرو، قطعات خودرو، تجهیزات و ماشین‌آلات، صنایع برقی و الکترونیکی و تولیدات صنعتی، بخش مهمی از ساختار اقتصادی این کشور را تشکیل می‌دهند.

در سال‌های اخیر نیز بخش تولید مکزیک بیش از گذشته به زنجیره‌های تأمین آمریکای شمالی پیوند خورده است. به همین دلیل، حضور در بازار مکزیک صرفاً به معنای دسترسی به بازار مصرف این کشور نیست و می‌تواند برای شرکت‌های ایرانی، در صورت فراهم شدن شرایط لازم، به معنای ورود به بخشی از زنجیره‌های تولید منطقه‌ای نیز باشدحضور در بازار مکزیک صرفاً به معنای دسترسی به بازار مصرف این کشور نیست و می‌تواند برای شرکت‌های ایرانی، در صورت فراهم شدن شرایط لازم، به معنای ورود به بخشی از زنجیره‌های تولید منطقه‌ای نیز باشد.

این موضوع به‌ویژه در صنعت خودرو اهمیت دارد. مکزیک یکی از مراکز مهم تولید خودرو در آمریکای شمالی است و حضور شرکت‌های بین‌المللی، شبکه گسترده‌ای از قطعه‌سازان و تأمین‌کنندگان صنعتی را در این کشور شکل داده است.

فرصت صادرات ایران از پتروشیمی تا خدمات فنی

در سمت ایران نیز ظرفیت‌های صادراتی تنها به محصولات خام محدود نمی‌شود. محصولات پتروشیمی و پلیمری، مواد معدنی، محصولات کشاورزی و غذایی، خشکبار، شیرینی و شکلات، فرش و برخی تجهیزات صنعتی از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند برای بازار مکزیک مورد بررسی قرار گیرند.

در کنار کالا، خدمات فنی و مهندسی نیز می‌تواند یکی از مسیرهای توسعه روابط باشد. شرکت‌های ایرانی در حوزه‌هایی مانند پروژه‌های عمرانی، صنعتی، انرژی و زیرساختی تجربه فعالیت در بازارهای خارجی دارند و در صورت شناسایی پروژه‌های مناسب و فراهم شدن سازوکارهای مالی و حقوقی، امکان حضور آنها در بازار مکزیک وجود دارد.

البته تبدیل این ظرفیت‌ها به صادرات واقعی نیازمند شناخت دقیق بازار مکزیک است؛ از استانداردهای فنی و الزامات واردات گرفته تا شبکه توزیع، ذائقه مصرف‌کننده و هزینه نهایی حمل کالا.

خودرو و تولید مشترک؛ فراتر از صادرات

یکی از نکات مهم در روابط ایران و مکزیک این است که همکاری دو کشور لزوماً نباید به فروش و خرید کالا محدود بماند؛ صنعت خودرو و قطعه‌سازی می‌تواند یکی از حوزه‌های بالقوه همکاری صنعتی باشد. شرکت‌های ایرانی در صورت یافتن شریک محلی و برخورداری از مدل مناسب سرمایه‌گذاری می‌توانند بازار مکزیک را از زاویه تولید مشترک، تأمین قطعات و همکاری صنعتی بررسی کنند.

از سوی دیگر، مکزیک نیز برای ایران صرفاً یک بازار مصرف نیست. تجربه این کشور در اتصال صنایع تولیدی به زنجیره‌های تأمین آمریکای شمالی می‌تواند زمینه‌ای برای انتقال تجربه، همکاری صنعتی و شکل‌گیری پروژه‌های مشترک میان بنگاه‌های دو طرف ایجاد کند.

در چنین مدلی، هدف تنها افزایش چند قلم صادراتی نیست؛ بلکه ایجاد ارتباط پایدار میان شرکت‌ها و حرکت از تجارت کالایی به سمت سرمایه‌گذاری و تولید مشترک خواهد بود.

فاصله جغرافیایی؛ هزینه‌ای که باید مدیریت شود

با وجود فرصت‌های موجود، توسعه تجارت میان ایران و مکزیک با موانعی نیز روبه‌روست. فاصله جغرافیایی زیاد، هزینه حمل‌ونقل و پیچیدگی مسیرهای لجستیکی از جمله عواملی است که می‌تواند رقابت‌پذیری کالاهای ایرانی در بازار مکزیک را کاهش دهد.

این مسئله برای کالاهایی که ارزش افزوده یا حاشیه سود پایینی دارند اهمیت بیشتری دارد. بنابراین توسعه تجارت با مکزیک تنها با شناسایی بازار ممکن نیست و باید برای مسیر حمل‌ونقل، بیمه، زمان تحویل و هزینه تمام‌شده کالا نیز راهکار مشخصی وجود داشته باشد.

در کنار لجستیک، مسائل مالی و بانکی نیز یکی از موانع اصلی روابط اقتصادی ایران با بازارهای دوردست است. محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها باعث شده فعالان اقتصادی برای انتقال پول، تسویه معاملات و پوشش ریسک‌های تجاری به سازوکارهای جایگزین متوسل شوند.

به همین دلیل، حتی در صورت وجود تقاضا برای کالای ایرانی، نبود یک مسیر مالی و لجستیکی کم‌هزینه می‌تواند مانع تبدیل تقاضای بالقوه به تجارت پایدار شود.

کمیته مشترک؛ نخستین گام برای تجارت منظم

در این شرایط، توافق اخیر برای تشکیل کمیته مشترک تجاری میان ایران و مکزیک می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند. این کمیته در صورت برخورداری از برنامه عملیاتی می‌تواند به جای تمرکز صرف بر گفت‌وگوهای کلی، روی شناسایی کالاهای قابل مبادله، معرفی شرکت‌های فعال، بررسی موانع تجاری و تعریف پروژه‌های مشترک متمرکز شود.

تبادل هیئت‌های تجاری نیز در همین چارچوب اهمیت دارد. شناخت محدود فعالان اقتصادی دو کشور از بازار مقابل یکی از موانعی است که می‌تواند با ارتباط مستقیم میان شرکت‌ها کاهش یابدشناخت محدود فعالان اقتصادی دو کشور از بازار مقابل یکی از موانعی است که می‌تواند با ارتباط مستقیم میان شرکت‌ها کاهش یابد.

برگزاری نشست‌های B۲B، حضور شرکت‌های ایرانی در نمایشگاه‌های تخصصی مکزیک، معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری و ایجاد ارتباط میان تشکل‌های بخش خصوصی دو کشور می‌تواند مسیر روابط را از سطح مذاکرات دولتی به سطح همکاری بنگاه‌ها منتقل کند.

گردشگری سلامت؛ یک مسیر مکمل

همکاری اقتصادی ایران و مکزیک الزاماً به تجارت کالا محدود نمی‌شود. گردشگری و به‌ویژه گردشگری سلامت نیز می‌تواند در صورت ایجاد زیرساخت‌های لازم، یکی از مسیرهای مکمل روابط دو کشور باشد.

ایجاد ارتباط میان مراکز درمانی، شرکت‌های گردشگری و بخش خصوصی می‌تواند امکان ارائه خدمات درمانی به بیماران خارجی را فراهم کند. البته تحقق چنین ظرفیتی به بازاریابی بین‌المللی، تسهیل ارتباطات، خدمات پس از درمان و سازوکارهای مالی مناسب نیاز دارد.

مسئله اصلی؛ تبدیل ظرفیت به قرارداد

تصویر فعلی تجارت ایران و مکزیک نشان می‌دهد ظرفیت همکاری دو کشور بسیار بزرگ‌تر از تجارت موجود است. داده‌های ماه‌های اخیر حتی از محدود بودن شدید مبادلات حکایت دارد؛ با این حال، تحرک تازه بخش خصوصی و توافق اخیر برای تشکیل کمیته مشترک نشان می‌دهد اراده‌ای برای فعال‌تر کردن این رابطه وجود دارد.

مکزیک برای ایران می‌تواند یکی از مقاصد بالقوه تنوع‌بخشی به صادرات غیرنفتی باشد و ایران نیز می‌تواند برای شرکت‌های مکزیکی در حوزه‌هایی مانند مواد معدنی، محصولات پتروشیمی، برخی محصولات کشاورزی و غذایی و خدمات فنی و مهندسی جذابیت داشته باشد.

اما فاصله میان «ظرفیت» و «تجارت» تنها زمانی کاهش خواهد یافت که رایزنی طرفین به خروجی‌های قابل اندازه‌گیری منجر شود؛ از معرفی خریداران و فروشندگان مشخص و قراردادهای تجاری گرفته تا پروژه‌های سرمایه‌گذاری مشترک و طراحی مسیرهای عملی برای حمل‌ونقل و تسویه مالی.

به این ترتیب، کمیته مشترک ایران و مکزیک می‌تواند نخستین حلقه از زنجیره‌ای باشد که تجارت دو کشور را از روابط محدود و موردی به همکاری‌های پایدارتر در حوزه کالا، خدمات، صنعت و سرمایه‌گذاری برساند.