تلفیق تخصص صنعتی و راهبرد دفاعی در وزارت دفاع

بر همین اساس، معرفی مهرداد اخلاقی کتابچی به‌عنوان وزیر پیشنهادی دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، توجه‌ها را به تجربه مدیری جلب کرده است که سابقه فعالیتش بیش از حضور در عرصه فرماندهی علنی، با مدیریت صنایع دفاعی و هوافضایی گره خورده است.

در دفاع از کشور، مساله اصلی تنها برخورداری از تجهیزات پیشرفته نیست و مجموعه این ضرورت‌ها، تجربه مدیریتی درون صنعت دفاعی را به یکی از محورهای مهم بررسی صلاحیت وزیر پیشنهادی تبدیل کرده است.

دفاع در شرایط جنگی، به مدیریتی نیار دارد که هم منطق میدان را بشناسد و هم از پیچیدگی‌های تولید تجهیزات آگاه باشد. بنابراین سوابق صنعتی و فعالیت گزینه پیشنهادی وزارت دفاع در سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع، مبنایی برای بررسی تناسب تجربه او با نیازهای کنونی این وزارتخانه فراهم می‌کند.

از مدیریت صنایع دفاعی تا اداره وزارتخانه‌ای راهبردی

یکی از ویژگی‌های قابل توجه در سوابق مهرداد اخلاقی، فعالیت در بدنه تخصصی وزارت دفاع و تجربه مدیریت در هوافضا است. او در سال ۱۳۹۳ به ریاست سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع منصوب شد؛ سازمانی که فعالیت آن با توسعه فناوری‌های هوافضایی و تولید تجهیزات دفاعی ارتباط دارد.

این سابقه از آن جهت اهمیت دارد که وزارت دفاع تنها مسئول تامین تجهیزات نیست. بخش مهمی از مسئولیت این وزارتخانه ایجاد هماهنگی میان نیازهای نیروهای مسلح است و از همین رو، تصمیم‌های این حوزه باید هم نیازهای فوری را پوشش دهند و هم امکان توسعه فناوری و حفظ ظرفیت‌های تولیدی در سال‌های آینده را فراهم کنند.

حتی در شرایط عادی نیز اداره چنین مجموعه‌ای به شناخت تخصصی و مدیریتی نیاز دارد اما در شرایط جنگی، اهمیت این شناخت بیشتر می‌شود.

از همین رو، حضور مدیری برخاسته از بدنه صنایع دفاعی می‌تواند زمینه استفاده از تجربه‌های انباشته این مجموعه را فراهم کند اما این مزیت زمانی به نتیجه می‌رسد که تجربه تخصصی با قدرت تصمیم‌گیری و هماهنگی همراه باشد.

تجربه جنگ نشان می‌دهد که قدرت دفاعی کشورها را نمی‌توان فقط با تعداد یا کیفیت تجهیزات موجود سنجید و توان ادامه فعالیت در شرایط بحران و سرعت بازسازی ظرفیت‌ها نیز بخشی از قدرت دفاعی است.

با توجه به این موارد، در برنامه پیشنهادی اخلاقی، تداوم تولید در شرایط جنگی و تقویت تاب‌آوری زنجیره تامین جایگاه مهمی دارد. تا آنجا که در اطلاعات ارائه‌شده درباره عملکرد صنایع دفاعی، از استمرار فعالیت خطوط تولید با وجود آسیب به برخی تاسیسات و افزایش ۲.۵ برابری میزان تولید در هفت ماه پس از جنگ ۱۲ روزه نسبت به دوره مشابه پیش از آن سخن گفته شده است.

در واقع، در شرایط جنگی فقط داشتن فناوری پیشرفته اهمیت ندارد و توان نگهداری، توسعه، تولید مجدد و به‌روزرسانی آن فناوری نیز تعیین‌کننده است. اگر کشوری در طراحی و ساخت تجهیزات توانمند باشد اما نتواند چرخه تولید و پشتیبانی آن را در زمان بحران حفظ کند، بخشی از ظرفیت دفاعی خود را از دست خواهد داد.

هماهنگی میان ارتش، سپاه و صنعت دفاعی

یکی از نکات مهم در بررسی برنامه مهرداد اخلاقی، توجه به این واقعیت است که قدرت دفاعی محصول فعالیت یک مجموعه منفرد نیست و زنجیره ای از دانشگاه‌ها و شرکت‌های مختلف در آن دخیل هستند. همچنین در برنامه پیشنهادی او، استفاده از ظرفیت نخبگان و متخصصصان جوان مورد تاکید قرار گرفته است.

یکی دیگر از چالش‌های مهم صنایع راهبردی، فاصله احتمالی میان تولید فناوری و نیاز واقعی مصرف‌کننده آن است. این اهمیت در شرایطی مانند جنگ بیشتر می‌شود و در این میان، تجربه مدیران صنعتی می‌تواند در تبدیل نیازهای عملیاتی به برنامه‌های تولید و توسعه فناوری مهم باشد. وزارت دفاع باید بتواند از تجربه‌های عملیاتی برای اصلاح برنامه‌ها استفاده کند و هم‌زمان، فناوری‌های جدید و ظرفیت‌های علمی نسل جوان را در تصمیم‌گیری‌های خود وارد سازد.

از دیگر محورهای مهم برنامه پیشنهادی اخلاقی، هماهنگی میان نیازهای عملیاتی نیروهای مسلح و ظرفیت‌های تولیدی صنایع دفاعی است. این هماهنگی در شرایط جنگی اهمیت بیشتری دارد زیرا تصمیم‌های مربوط به تولید، پشتیبانی و توسعه تجهیزات باید با نیازهای واقعی و اولویت‌های اعلام‌شده نیروهای استفاده‌کننده از آنها هم‌خوان باشد.

همچنین وزارت دفاع برای اجرای ماموریت‌های خود باید میان چند ضرورت شامل تامین نیازهای فوری، حفظ ظرفیت تولید، توسعه فناوری‌های آینده و جلوگیری از پراکندگی منابع ارتباط برقرار کند.

بنابراین هماهنگی می‌تواند به استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود و تعیین اولویت‌های روشن‌تر بیانجامد و از این رو، یکی از معیارهای مهم برای ارزیابی عملکرد وزیر پیشنهادی، توان او در تبدیل ظرفیت‌های پراکنده به یک برنامه منسجم و قابل ارزیابی خواهد بود.

از سوی دیگر، در برنامه پیشنهادی اخلاقی، استمرار برنامه‌های دوره شهید عزیز نصیرزاده نیز مورد تاکید قرار گرفته است. دوره‌‎ای که افزایش ۸۰ درصدی تولید و ظرفیت تولید در سال نخست و رشد حدود ۳۵ درصدی شبکه همکاران دانش‌بنیان و صنعتی محقق شد.

این موضوع درباره اخلاقی اهمیت ویژه‌ای دارد زیرا شناخت قبلی از ساختارهای صنعتی می‌تواند در فهم سریع‌تر مسائل و پیگیری برنامه‌ها اثرگذار باشد.

معیشت کارکنان؛ بخشی از توان دفاعی کشور

باید بر این نکته تاکید کرد که قدرت دفاعی تنها به تجهیزات و زیرساخت‌ها محدود نمی‌شود. کارکنان متخصص، مهندسان، پژوهشگران و نیروهای پشتیبانی، سرمایه انسانی این مجموعه را تشکیل می‌دهند و حفظ انگیزه و ثبات شغلی آنها در استمرار فعالیت‌های تخصصی اهمیت دارد.

به همین دلیل، توجه به وضعیت معیشتی کارکنان شاغل و بازنشستگان در برنامه پیشنهادی اخلاقی، موضوعی فراتر از یک تعهد رفاهی است و حفظ نیروهای متخصص، جلوگیری از فرسایش سرمایه انسانی و انتقال تجربه میان نسل‌ها، همگی با شرایط کاری و معیشتی ارتباط دارند.

معرفی مهرداد اخلاقی کتابچی به‌عنوان وزیر پیشنهادی دفاع، در شرایطی صورت گرفته که استمرار آمادگی دفاعی، حفظ ظرفیت‌های صنعتی و استفاده از توان علمی کشور در اولویت قرار دارد. سابقه مدیریتی او در صنایع دفاعی و هوافضایی، تجربه‌ای مرتبط با بخش مهمی از ماموریت‌های این وزارتخانه محسوب می‌شود. موضوعی که در کنار برنامه‌های اعلام‌شده درباره تاب‌آوری صنعتی، توسعه فناوری، همکاری با نخبگان و بهبود معیشت کارکنان اهمین ویژه ای دارد.

در چنین شرایطی، پرسش اصلی تنها این نیست که وزیر پیشنهادی چه سوابقی دارد بلکه این است که چگونه می‌تواند این سوابق را به برنامه‌ای منسجم برای اداره وزارتخانه تبدیل کند. تداوم تولید، هماهنگی با نیروهای مسلح، بازنگری در اولویت‌های دفاعی، تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه و حفظ سرمایه انسانی، از جمله شاخص‌هایی هستند که می‌توانند مبنای ارزیابی عملکرد او قرار گیرند.