انقلاب تاکتیکی در راه است؛ فرارهای بی‌صدا، گل‌های پرسروصدا!

این آمارها از جمله ساده‌ترین شاخص‌های قابل اندازه‌گیری در فوتبال هستند، زیرا مستقیماً با مهم‌ترین عنصر بازی یعنی توپ، ارتباط دارند. طبیعی است بازیکنانی که توپ را به دروازه حریف نزدیک می‌کنند یا در مالکیت‌هایی نقش دارند که به خلق موقعیت ختم می‌شود، تأثیرگذاری بیشتری داشته باشند.

اما فوتبال تنها به آنچه با توپ رخ می‌دهد محدود نیست. بازیکنان دائماً در حال جابه‌جایی، تغییر جایگاه، ایجاد فضا برای هم‌تیمی‌ها و کشاندن مدافعان به نقاط مختلف زمین هستند. بنابراین، بسیاری از تصمیم‌ها و حرکات مؤثر در فوتبال، بدون لمس توپ انجام می‌شود.

ارزش حرکات بدون توپ

پیشرفت فناوری و داده‌های ردیابی بازیکنان باعث شده تحلیل حرکات بدون توپ نسبت به گذشته بسیار دقیق‌تر شود، اما هنوز ارزیابی تأثیر غیرمستقیم این دوندگی‌ها در مقیاس گسترده یکی از چالش‌های تحلیل فوتبال محسوب می‌شود.

تیم Football Performance Insights فیفا با استفاده از داده‌های اختصاصی خود، به یک الگوی مهم در جام جهانی ۲۰۲۶ رسیده است.

بر اساس این بررسی، مالکیت‌هایی که همراه با دوندگی بدون توپ به سمت کانال‌های داخلی و فضای پشت خط دفاع حریف هستند، بسیار بیشتر از گذشته به خلق موقعیت‌های گل منجر می‌شوند. به زبان ساده، حمله به فضای میان مدافع کناری و مدافع میانی حریف از طریق یک فرار رو به جلو، به یکی از مؤثرترین روش‌های تهاجمی فوتبال امروز تبدیل شده است.

افزایش ۳۴ درصدی خلق موقعیت

طبق آمار فیفا، در مقایسه با جام جهانی ۲۰۲۲، مالکیت‌هایی که شامل چنین دوندگی‌هایی بوده‌اند، در جام جهانی ۲۰۲۶ به طور میانگین در هر ۳۰ دقیقه زمان مفید بازی به ۲.۷ شوت منجر شده‌اند که حدود ۳۴ درصد بیشتر از دوره قبل است.

چرا این دوندگی‌ها مؤثر هستند؟

فیفا معتقد است این نوع فرارها باعث ایجاد سردرگمی در ساختار دفاعی حریف می‌شوند. در اغلب مواقع مدافع کناری مشغول مهار وینگر است و مدافع میانی نیز مهاجم نوک را زیر نظر دارد. زمانی که بازیکنی از عمق به فضای میان این دو مدافع حمله می‌کند، یکی از آن‌ها مجبور می‌شود جای خود را ترک کند.

همین چند لحظه تردید برای تصمیم‌گیری کافی است تا بازیکن مهاجم با استفاده از شتاب خود از مدافعان عبور کند یا فضای لازم را برای سایر هم‌تیمی‌ها ایجاد کند.

نمونه موفق؛ گل صعود انگلیس

یکی از بهترین نمونه‌های این تاکتیک در دیدار مرحله یک‌هشتم نهایی میان انگلیس و جمهوری دموکراتیک کنگو دیده شد. در حالی که الیوت اندرسون توپ را به جلو حمل می‌کرد، جود بلینگهام با یک فرار بدون توپ پشت خط هافبک حریف حرکت کرد.

در همان لحظه، مدافع راست کنگو یعنی آرون ون‌بیساکا مشغول مهار آنتونی گوردون بود و شانسل امبمبا نیز هری کین را تحت نظر داشت.

ون‌بیساکا متوجه حرکت بلینگهام شد، اما نتوانست او را دنبال کند و همین موضوع امبمبا را مجبور کرد از مرکز دفاع خارج شود.

اگرچه بلینگهام در نهایت خودش موفق به شوت‌زنی شد، اما مهم‌تر از آن، خروج امبمبا از جایگاهش بود؛ اتفاقی که فضای مناسبی در قلب محوطه جریمه برای هری کین ایجاد کرد و او توانست گل برتری انگلیس را به ثمر برساند.

فقط شوت مهم نیست

فیفا تأکید می‌کند این دوندگی‌ها حتی اگر مستقیماً به شوت یا پاس گل منجر نشوند نیز تأثیر زیادی دارند. برای مثال در دیدار سوئیس و بوسنی و هرزگوین، یوهان مانزامبی ابتدا با حرکت خود یکی از مدافعان را از آرایش دفاعی خارج کرد و سپس با حمله به کانال داخلی وارد محوطه جریمه شد.

او توپ را به عقب ارسال کرد، بریل امبولو آن را ادامه داد و در نهایت روبن وارگاس در تیر دوم موفق به گلزنی شد.

آمار خیره‌کننده فیفا

بررسی‌های فیفا روی هر ۴۸ تیم حاضر در جام جهانی نشان می‌دهد:

مالکیت‌هایی که شامل این نوع دوندگی هستند، بیش از دو برابر ارزش گل مورد انتظار (xG) تولید می‌کنند. در ۱۳.۳ درصد این مالکیت‌ها شوت زده می‌شود.

در حالی که این عدد برای مالکیت‌های فاقد چنین حرکتی تنها ۵.۹ درصد است. به عبارت دیگر، تیم‌هایی که بازیکنانی با توانایی انجام این دوندگی‌ها در اختیار دارند، بیش از دو برابر شانس بیشتری برای رسیدن به شوت خواهند داشت.

چه بازیکنانی بیشترین استفاده را از این تاکتیک کرده‌اند؟

داده‌های فیفا نشان می‌دهد بسیاری از بازیکنانی که بیشترین دوندگی به کانال‌های داخلی را انجام داده‌اند، مهاجمان و وینگرها هستند.

در این میان فولارین بالوگان بیشترین تعداد این نوع فرارها را ثبت کرده است؛ هرچند برخلاف سایر نفرات، این حرکات مستقیماً به موقعیت گل برای خودش منجر نشده، اما بارها برای هم‌تیمی‌هایش فضا ایجاد کرده است.

فیفا در پایان نتیجه می‌گیرد که با وجود حجم بالای اتفاقات در طول ۹۰ دقیقه، بسیاری از حرکات بدون توپ از چشم بینندگان پنهان می‌ماند؛ اما دوندگی به کانال‌های داخلی یکی از مهم‌ترین عواملی است که در جام جهانی ۲۰۲۶ نقشی تعیین‌کننده در خلق موقعیت و به ثمر رسیدن گل‌ها داشته و احتمالاً تا پایان مسابقات نیز بارها سرنوشت بازی‌ها را تغییر خواهد داد.