تبیین ابعاد زندگانی حضرت زهرا

سروش در تشریح بخشی از خطبه فدکیه گفت: حضرت زهرا(س) در میانه خطبه رو به مردم کردند و فرمودند: «ایها الناس اعلموا انی فاطمه و ابی محمد صلی الله علیه و آله». در این دو خط، چهار مطلب مهم نهفته است.

مقام علم و عصمت حضرت زهرا(س)

این استاد فقه و فلسفه حوزه علمیه قم ادامه داد: نخست «انی فاطمه»؛ صدای بلند از مسجد پیامبر(ص) به گوش می‌رسد که خانمی می‌گوید؛ “من فاطمه‌ام”. دوم؛ «ابی محمد»؛ پدرم پیامبر اسلام است. اشاره به آشنایی به نبوت و مسئولیت خویش در حراست از میراث پدر. سوم؛ «اقول عودا و بدءا»؛ آنچه می‌گویم حرف اول و آخر است که می‌تواند اشاره به مقامات علم و آگاهی ظاهری و باطنی آن حضرت باشد. و چهارم «لا اقول ما اقول غلط و لا افعل ما افعل شططا»؛ یعنی در آنچه می‌گویم ذره‌ای ناخالصی، انحراف، بی‌اخلاقی، بی‌عدالتی و دوری از خدا وجود ندارد و گفتار من عین رفتار من است و در اعمال من نیز ذره‌ای خلاف اخلاق یافت نمی‌شود. و این فقره نیز صراحت بر مقام عصمت حضرت فاطمه (س) دارد.

سابقه‌ی وجودی فاطمه در ادوار خلقت

وی با اشاره به جایگاه حضرت زهرا(س) در نظام خلقت اظهار کرد: وقتی حضرت می‌فرماید؛ «من فاطمه‌ام»، یعنی در تمام ادوار خلقت از اولین تا آخرین، غیر از او فاطمه‌ای وجود ندارد و نخواهد آمد.

وجودنوری فاطمه(س)

حجت‌الاسلام سروش با استناد به روایتی از کتاب شریف علل‌الشرایع شیخ صدوق به نقل از جابر بن یزید از امام صادق(ع) گفت: از امام صادق(ع) پرسیدند چرا به حضرت فاطمه (س)؛ نام زهرا گذاشته شده؟ حضرت صادق (ع) فرمودند: «ان‌الله عزوجل خلقها من نور عظمته»؛ خداوند فاطمه را از نور عظمت خود آفرید. همه انسان‌ها از نفخه الهی و روح الهی آفریده شده‌اند، اما فاطمه زهرا(س) اضافه‌ای دارد و آن اینکه خداوند او را از نور عظمت خود خلق کرد. هنگامی که این نور در عالم قدس منتشر شد، فرشتگان را به سجده وا داشت.

انوار ملکوتی ارواح در بحث‌های فلسفی

 این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به پیشینه فلسفی بحث انوار ملکوتی در مکاتب مختلف اظهار کرد: این مباحث، حرف‌های خطابی نیست و در فلسفه ایران باستان، فلسفه یونان، فلسفه مشاء بوعلی سینا و فارابی مطرح بود تا اینکه در فلسفه اشراق که متولی آن شیخ سهروردی است با عنوان “انوارقاهره” به کرسی استدلال نشست، و سپس به صورت جامع و با استفاده از نصوص دینی و براهین عقلی در حکمت متعالیه که ابتکار ملاصدرا است به صورت کامل و استدلالی مطرح شده است.

نور حضرت فاطمه(س) از نور عظمت الهی

وی ادامه داد: جابر می‌گوید امام صادق(ع) به من فرمودند قبل از خلقت آسمان و زمین و ماده و کائنات، خداوند نور فاطمه زهرا(س) را از نور عظمت خود خلق کرد؛ چنان که این نور درخشید و فرشتگان را به سجده وا داشت و گفتند: الهنا و سیدنا، ما این نور را نمی‌شناسیم. خداوند فرمود: «خلقته من عظمتی»؛ او را از عظمت خود خلق کردم.

افاضه نور فاطمه (س) قابلیتی می‌خواست که فقط در پیامبر اسلام(ص) بود

حجت‌الاسلام سروش با بیان اینکه خداوند این نور را در صلب پیامبران پیشین قرار نداد، گفت: این نور در صلب حضرت نوح(ع)، حضرت ابراهیم(ع) و حضرت موسی و عیسی(ع) قرار نگرفت، زیرا قابلیت کامل نداشتند، اما در صلب خاتم انبیا محمد مصطفی (ص) قرار داده شد، چون اشرف کائنات است.

فاطمه (س)؛ ظرف ملکوتی انوار معصومین(ع)

وی افزود: حضرت زهرا(س) در خطبه می‌فرماید «من فاطمه‌ام»؛ یعنی جایگاه فاطمه در خلقت را نشان می‌دهد که بر همه انبیا و اولیا افضل است. نور وجود او وقتی در عالم کائنات قرار گرفت، خودش ظرفی برای انوار مقدسه ائمه اطهار(ع) شد.

این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به فرمایش امیرالمومنین(ع) در نهج‌البلاغه گفت: حضرت علی(ع) می‌فرماید: «لا یقاس بنا احد»؛ هیچ کسی را با ما اهل بیت مقایسه نکنید. نور فاطمه زهرا(س) ظرف وجود و نزول نور ائمه(ع) قرار گرفت و نور ائمه در دل ایشان قرار داده شد.

جایگاه حضرت زهرا(س) در جهان اسلام

حجت‌الاسلام سروش در ادامه به جایگاه حضرت زهرا(س) در جهان اسلام پرداخت و با استناد به آیه ۴۲ سوره مبارکه آل عمران؛ «ان‌الله اصطفاک و طهرک و اصطفاک علی نساء العالمین» گفت: خداوند حضرت مریم (س) را برگزید و پاک قرار داد و بر همه زنان برتری داد. علامه مجلسی نقل می‌کند وقتی از پیامبر(ص) سوال شد؛ تفاوت بین حضرت مریم (س) و حضرت زهرا (س) در سیده نساء العالمین بودن چیست؟ رسول‌الله (ص) فرمودند: حضرت مریم سیده نساء زمان خودش است، اما فاطمه زهرا(س) سیده نساء همه زمان‌هاست.»

وی با اشاره به روایت صحیح بخاری به شماره« ۳۷۶۹ » به نقل از «ابن عباس» گفت: پیامبر(ص) چهار خط روی زمین کشیدند و فرمودند:«می‌دانید این چهار خط چیست؟ این‌ها اشاره به چهار زن است که افضل نساء اهل‌الجنه هستند؛ و آن برترین زنان بهشت چهار نفرند: خدیجه بنت خویلد، فاطمه زهرا(س)، آسیه بنت مزاحم همسر فرعون و مریم بنت عمران.»

زنان قدیسه و زنان صالحه

حجت‌الاسلام سروش افزود: علمای اهل سنت زنان را به دو گروه قدیسه (معصوم) و صالحه تقسیم می‌کنند و زنان قدیسه را چهار نفر می‌دانند: حضرت مریم، حضرت خدیجه، حضرت آسیه و حضرت فاطمه(س).

این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به فرازهای پایانی خطبه فدکیه گفت: حضرت زهرا(س) فرمود «من فاطمه‌ام، حرف اول و آخر را من می‌گویم و در کلام و رفتار من هیچ نقصی پیدا نمی‌کنید.» که اشاره به مقام علم لدنی و عصمت است که فرصت مجزایی برای بررسی می‌طلبد.