تنگه هرمز در کانون توجه مجلس

طرح «اقدام راهبردی تأمین امنیت و پیشرفت تنگه هرمز و خلیج فارس» در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در حال بررسی است؛ طرحی که با هدف تثبیت حاکمیت جمهوری اسلامی ایران و تعیین ترتیبات جدید برای تردد در تنگه هرمز تدوین شده است. کلیات این طرح نیز در کمیسیون به تصویب رسیده و بررسی جزئیات آن ادامه دارد.

در تازه‌ترین مرحله بررسی این طرح، کمیسیون امنیت ملی مجلس برای شناورهایی که مقررات تعیین‌شده درباره عبور از تنگه هرمز را رعایت نکنند، مجازات‌هایی از جمله توقیف موقت شناور و اخذ ۲۰ درصد از محموله یا ارزش آن را پیش‌بینی کرده است. همچنین برای رسیدگی تخصصی به این موارد، تشکیل شعب تخصصی در قوه قضائیه با حضور قضات و کارشناسان حقوق دریایی و حقوق بین‌الملل دریاها در نظر گرفته شده است.

این روند نشان می‌دهد که نگاه مجلس به تنگه هرمز تنها به «بسته بودن یا باز بودن» آن محدود نیست، بلکه نمایندگان به دنبال آن هستند که قواعد جدیدی برای حضور و تردد شناورها در این آبراه تعریف شود و نقش و حاکمیت ایران در این زمینه تثبیت شود.

تنگه هرمز؛ اهرم ایران در بازار نفت

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در آخرین موضع‌گیری خود در این زمینه، اهمیت تنگه هرمز را از زاویه اقتصاد جهانی مورد توجه قرار داده است.

وی با اشاره به تأثیر وضعیت تنگه هرمز و باب‌المندب بر انتظارات تورمی آمریکا، معتقد است آنچه امروز بر بازار اثر می‌گذارد، تنها سیاست‌های پولی و نرخ بهره نیست، بلکه «ریسک تنگه هرمز» نیز به عاملی اثرگذار بر قیمت نفت تبدیل شده است.

این موضع نشان می‌دهد رئیس مجلس شورای اسلامی، هرمز را تنها یک مسئله امنیتی نمی‌داند و تأثیر آن بر اقتصاد جهانی و بازار انرژی را نیز بخشی از قدرت ایران در نظر می‌گیرد.

چرا مجلس بر تنگه هرمز تأکید دارد؟

در همین راستا، خبرنگار مهر در گفتگوهایی اختصاصی با شماری از نمایندگان مجلس، دیدگاه آنان درباره ضرورت حفظ و تثبیت حاکمیت و قدرت ایران در تنگه هرمز را بررسی کرده است؛ دیدگاه‌هایی که در کنار طرح در دست بررسی مجلس، ابعاد مختلف این موضوع و نگاه نمایندگان به آینده تنگه هرمز را روشن می‌کند.

تعیین ترتیبات جدید در تنگه هرمز

ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز تنگه هرمز را یکی از ظرفیت‌های قدرت‌ساز ایران می‌داند و معتقد است جمهوری اسلامی باید از موقعیت خود در خلیج فارس و تنگه هرمز برای افزایش قدرت و تأمین منافع ملی استفاده کند.

وی صراحتاً تأکید کرده است که ایران اجازه نخواهد داد تردد در تنگه هرمز به روال گذشته بازگردد و مسیر رفت‌وآمد باید بر مبنای منافع ملی کشور تعیین شود.

تثبیت حاکمیت ایران؛ شرط بهره‌مندی از ظرفیت هرمز

احمد نادری، عضو هیئت رئیسه مجلس، نیز معتقد است تحولات اخیر باعث شد ظرفیتی که سال‌ها به عنوان یک امکان بالقوه در اختیار ایران بود، به یک ظرفیت بالفعل تبدیل شود.

وی در عین حال تأکید دارد که حفظ قدرت ایران در تنگه هرمز نباید به معنای از بین رفتن کارکرد این آبراه باشد. از نگاه نادری، تنگه باید همچنان «تنگه» باقی بماند، یعنی مزیت‌های اقتصادی و راهبردی آن حفظ شود، اما در عین حال حاکمیت ملی ایران بر آن تثبیت شود.

نادری همچنین بر این موضوع تأکید کرده که اگر از تنگه هرمز برخلاف امنیت ملی ایران استفاده شود، جمهوری اسلامی در برابر آن خواهد ایستاد و مزیت‌ها و منافع این آبراه نیز باید برای ایران قابل استفاده باشد.

این دیدگاه، در واقع نگاه مجلس به هرمز را روشن‌تر می‌کند؛ ایران می‌خواهد هم کنترل و نقش خود را در این آبراه حفظ کند و هم از ظرفیت اقتصادی آن بهره ببرد.

هرمز؛ اهرم قدرت ایران در اقتصاد جهانی

پیمان فلسفی، نماینده مردم تهران در مجلس، معتقد است اهمیت تنگه هرمز در جریان جنگ اخیر بیش از گذشته برای جهان مشخص شد.

به گفته وی، ایران سال‌ها اعلام می‌کرد که در صورت زیاده‌خواهی دشمنان، تنگه هرمز را خواهد بست، اما این موضوع پیش از این در چنین شرایطی عملی نشده بود. فلسفی معتقد است اکنون آثار این اقدام در اقتصاد جهانی و بازار نفت قابل مشاهده است.

وی همچنین معتقد است همان‌طور که تلاش برای ایجاد محاصره اقتصادی و دریایی علیه ایران مطرح بوده، ایران نیز با استفاده از ظرفیت تنگه هرمز توانسته فشار متقابلی ایجاد کند.

فلسفی بر همین اساس تأکید کرده است که مدیریت تنگه هرمز نباید به وضعیت سابق بازگردد و ایران باید این موضوع را با جدیت و قاطعیت دنبال کند.

از امنیت تنگه تا دریافت هزینه از شناورها

از سوی دیگر، طرح مجلس تنها به موضوع امنیت محدود نشده و ابعاد اقتصادی استفاده از تنگه را نیز دربر گرفته است.

در یکی از مواد تصویب‌شده این طرح، دریافت هزینه در قبال خدماتی مانند خدمات دریانوردی، محیط‌زیستی، سوخت‌رسانی در شرایط خاص، بیمه‌ای و ایمنی از کشتی‌های کشورهای مجاز به عبور از تنگه هرمز پیش‌بینی شده است. بر اساس مصوبه کمیسیون امنیت ملی مجلس، این هزینه می‌تواند به ریال یا ارزی که جمهوری اسلامی ایران تعیین می‌کند، دریافت شود.

در نتیجه، موضوع مورد بررسی مجلس فقط این نیست که چه کشتی‌ای اجازه عبور داشته باشد، بلکه بحث بر سر این است که تردد در تنگه، تحت چه قواعدی انجام شود و ایران چگونه از خدماتی که ارائه می‌دهد و ظرفیت‌های این آبراه بهره‌مند شود.

این طرح پس از نهایی شدن بررسی جزئیات در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، برای رسیدگی و تصمیم‌گیری نهایی، به صحن علنی مجلس ارسال خواهد شد.

هرمز؛ سنگر ژئوپلیتیکی ایران

روح‌الله متفکرآزاد، عضو هیئت رئیسه مجلس، نیز تأکید کرده است که اگر آمریکا به دنبال خارج کردن تنگه هرمز از کنترل ایران باشد، چنین امری امکان‌پذیر نیست.

وی تنگه هرمز را یک دارایی ژئوپلیتیکی برای ایران دانسته و گفته است این آبراه در دکترین جمهوری اسلامی جایگاه راهبردی پیدا کرده و امکان کوتاه آمدن ایران در این زمینه وجود ندارد.

بازگشایی تنگه هرمز مشروط به تحقق حقوق ایران

محمد رشیدی، عضو هیئت رئیسه مجلس نیز گفته است تا زمانی که طرف مقابل از مواضع خود عقب‌نشینی نکند، حقوق ملت ایران را به رسمیت نشناسد و شروط تفاهم‌نامه را اجرا نکند، تنگه هرمز همچنان بسته خواهد ماند.

تنگه هرمز در کانون توجه مجلس؛ تلاش نمایندگان برای تثبیت مدیریت ایران

رشیدی با اشاره به تفاهم اسلام‌آباد گفته که ۱۴ شرط در این تفاهم‌نامه مورد توافق قرار گرفته که هفت مورد آن جنبه مقدماتی دارد و در صورت اجرای کامل شروط، زمینه بازگشایی تنگه فراهم خواهد شد.

وی همچنین پایان جنگ، رفع محاصره دریایی، خروج ایران از تحریم‌ها و لغو تحریم‌های نفتی را از حقوق مورد تأکید جمهوری اسلامی ایران دانسته و گفته است در صورت تحقق این شروط، تنگه هرمز باز خواهد شد.

تنگه هرمز؛ از یک آبراه عبوری تا محور سیاست ملی

آنچه از مجموعه مواضع نمایندگان و روند بررسی طرح مجلس به دست می‌آید، این است که تنگه هرمز در محاسبات ایران وارد مرحله‌ای تازه شده است. نمایندگان بر این باورند که ظرفیت این آبراه نباید تنها در زمان بحران مورد استفاده قرار گیرد، بلکه باید جایگاه آن در تأمین منافع اقتصادی و امنیتی کشور نیز در چارچوبی مشخص دنبال شود.

از سوی دیگر، تأکید بر تعیین قواعد تردد، برخورد با شناورهای متخلف و پیش‌بینی سازوکارهای اقتصادی در طرح مجلس نشان می‌دهد که موضوع هرمز در حال تبدیل شدن به یک سیاست منسجم‌تر است؛ سیاستی که در آن امنیت تنگه، منافع اقتصادی ایران و نحوه حضور و عبور شناورها به یکدیگر گره خورده‌اند.

در این میان، سرنوشت طرح «اقدام راهبردی تأمین امنیت و پیشرفت تنگه هرمز و خلیج فارس» و نتیجه مذاکرات و رایزنی‌های منطقه‌ای می‌تواند مشخص کند که این رویکرد در نهایت با چه سازوکاری دنبال خواهد شد؛ اما آنچه در مواضع اخیر نمایندگان به‌وضوح دیده می‌شود، تأکید بر این است که ایران نمی‌خواهد نقش خود در تنگه هرمز را به یک وضعیت موقت و وابسته به شرایط روز محدود کند.