رشد بازار کار هوش مصنوعی در ایران

در این نشست، شهاب جوانمردی، عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی تهران، روح‌الله هنرور، هم‌بنیان‌گذار مرکز استراتژی و تحول هوش مصنوعی شریف و مقداد ولایی، هم‌بنیان‌گذار جاب‌ویژن به سخنرانی پرداختند و در بخش دوم نیز پنلی تخصصی با حضور سیدایمان میرعمادی، دانشیار دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، عمادالدین فاطمی‌زاده، رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، فرهاد نیلی، استاد مدعو دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف و مجید نیلی احمدآبادی، استاد دانشکده مهندسی برق و کامپیوتر دانشگاه تهران برگزار شد.

شهاب جوانمردی، عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی تهران، در این نشست بر ضرورت عبور از مرحله انتشار گزارش‌های سالانه و حرکت به سمت تدوین یک برنامه اقدام مشترک تأکید کرد و گفت: برنامه توسعه هوش مصنوعی باید به‌صورت عملی به ارتقای بهره‌وری و افزایش رقابت‌پذیری بنگاه‌های ایرانی منجر شود. 

وی گفت: موفقیت ایران در حوزه هوش مصنوعی را نمی‌توان صرفاً با تعداد مقالات علمی، شمار متخصصان یا تعداد شرکت‌های فعال در این زمینه سنجید، بلکه معیار نهایی آن است که چه تعداد از بنگاه‌های کشور با استفاده از هوش مصنوعی توانسته‌اند بهره‌ورتر شوند، بازارهای جدید ایجاد کنند و توان رقابت خود را در سطح منطقه‌ای و جهانی افزایش دهند.

جوانمردی افزود: توسعه پژوهش، تربیت نیروی انسانی و شکل‌گیری شرکت‌های تخصصی زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که آثار آن در بهبود عملکرد سازمان‌ها، افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها، توسعه محصولات و خدمات جدید و گسترش بازار بنگاه‌ها قابل مشاهده باشد.

ارائه یافته‌های شاخص هوش مصنوعی ایران ۱۴۰۴

روح‌الله هنرور، هم‌بنیان‌گذار مرکز استراتژی و تحول هوش مصنوعی شریف نیز در این نشست به معرفی گزارش «شاخص هوش مصنوعی ایران ۱۴۰۴» و تشریح منطق تدوین آن پرداخت و با اشاره به نقش مشاوران و صاحب‌نظران در تدوین این گزارش اظهار کرد: دیدگاه‌های تخصصی صاحب‌نظران به گروه تهیه‌کننده کمک کرده است مهمترین موضوعات و مولفه‌های مورد نیاز برای تحلیل وضعیت هوش مصنوعی در ایران را شناسایی و اولویت‌بندی کند.

هنرور افزود: در فرآیند تهیه گزارش، مجموعه گسترده‌ای از داده‌ها، سیاست‌ها، اسناد تحلیل سیاستی و گزارش‌های تحلیل صنایع منتشر شده در سطح بین‌المللی جمع‌آوری و بررسی شده و چارچوب‌ها و گزارش‌های نهادها، سازمان‌ها و شرکت‌های بین‌المللی نیز مورد مطالعه قرار گرفته است تا ابعاد و متغیرهای مورد استفاده برای ارزیابی وضعیت هوش مصنوعی کشورها مشخص شود.

به گفته وی این گزارش علاوه بر توصیف شرایط موجود، می‌تواند در تعیین اولویت‌ها، طراحی سیاست‌ها، تقسیم کار میان بازیگران و ارزیابی نتایج برنامه‌های توسعه هوش مصنوعی مورد استفاده قرار گیرد.

رشد ۳۳ درصدی تقاضا برای متخصصان هوش مصنوعی

مقداد ولایی، هم‌بنیان‌گذار یکی از شرکت‌های فناور در این نشست به وضعیت بازار کار و مشاغل مرتبط با هوش مصنوعی پرداخت و گفت: کشورهایی می‌توانند از ظرفیت این فناوری برای پیشبرد اقتصاد خود استفاده کنند که هوش مصنوعی را در سازمان‌ها، نظام آموزشی و در نهایت بازار کار نهادینه کنند.

وی با بیان اینکه برخورداری از دانش فنی و نیروی متخصص شرط لازم توسعه هوش مصنوعی است، اما به‌تنهایی کفایت نمی‌کند، افزود: سازمان‌ها و بنگاه‌ها باید بتوانند این ظرفیت تخصصی را جذب و در فرآیندهای واقعی خود به کار گیرند و نظام آموزشی نیز باید مهارت‌های مورد نیاز بازار کار آینده را متناسب با تحولات فناوری توسعه دهد.

ولایی ادامه داد: متخصصان حوزه هوش مصنوعی در میان مشاغل فناوری از گروه‌های پیشرو محسوب می‌شوند و بر اساس داده‌های ارائه‌شده در این نشست، در پاییز ۱۴۰۴ تعداد فرصت‌های شغلی ایجادشده برای جذب متخصصان هوش مصنوعی نسبت به فصل مشابه سال قبل حدود ۳۳ درصد افزایش یافته است.

وی با اشاره به محدودبودن اندازه مطلق بازار کار تخصصی هوش مصنوعی در ایران گفت: در مجموع حدود ۱۲۰۰ آگهی شغلی مرتبط با هوش مصنوعی منتشر شده که به‌طور متوسط معادل حدود ۱۰۰ آگهی در ماه است. سهم فرصت‌های شغلی مرتبط با هوش مصنوعی از کل آگهی‌های بازار کار نیز از حدود ۰.۰۱۷ درصد به ۰.۰۴۲ درصد افزایش یافته و به این ترتیب سهم این مشاغل تقریباً دو و نیم برابر شده است.

این فعال حوزه هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: این آمار از یک سو افزایش سریع تقاضا برای متخصصان هوش مصنوعی و از سوی دیگر محدودبودن تعداد مطلق فرصت‌های شغلی را نشان می‌دهد و بیانگر آن است که این فناوری هنوز در تمام بخش‌های اقتصادی کشور به‌صورت گسترده نفوذ نکرده است. گسترش بازار کار هوش مصنوعی صرفا به افزایش عرضه نیروی متخصص وابسته نیست، بلکه افزایش تقاضای واقعی بنگاه‌ها، شناسایی موارد کاربرد، باز طراحی فرآیندهای سازمانی و شکل‌ گیری مدل‌های کسب‌ و کار مبتنی بر هوش مصنوعی نیز ضروری است.

آیا اساساً صنعت هوش مصنوعی در ایران شکل گرفته است؟

عمادالدین فاطمی‌زاده، رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، سخنان با طرح این پرسش که آیا در ایران صنعتی با عنوان «صنعت هوش مصنوعی» شکل گرفته است یا خیر، یکی از مشکلات مهم کشور در این زمینه را کمبود مدیرانی دانست که اهمیت، ماهیت و ارزش هوش مصنوعی را به‌درستی درک کرده باشند و ادامه داد: در برخی موارد، پروژه‌های متعارف هوشمندسازی با عنوان هوش مصنوعی معرفی می‌شوند و گاهی نیز مفهوم هوش مصنوعی به حوزه محدودی مانند مدل‌های زبانی تقلیل پیدا می‌کند.

فاطمی‌زاده تاکید کرد: هوش مصنوعی مجموعه گسترده‌ای از فناوری‌ها، قابلیت‌ها و کاربردهاست و استفاده موثر از آن نیازمند شناخت دقیق مساله، آمادگی سازمانی و توانایی بازطراحی فرآیندهاست.

وی همچنین بر ضرورت تربیت یا ورود سریع نیروهایی تأکید کرد که تفاوت میان «تحول مبتنی بر هوش مصنوعی» و «تحول دیجیتال» را درک کنند؛ نیازی که به گفته او هم در بخش دولتی و هم در بخش خصوصی وجود دارد.

تحول هوش مصنوعی به اندازه کافی جدی گرفته نشده است

مجید نیلی احمدآبادی، استاد دانشکده مهندسی برق و کامپیوتر دانشگاه تهران، یکی از بزرگترین اشتباهات در سطح سیاستگذاری را جدی‌ نگرفتن تحولات امروز و آینده هوش مصنوعی عنوان کرد و یادآور شد: تحولات این حوزه می‌تواند بنیان‌های تولید علم، اقتصاد، بازار کار و زندگی اجتماعی را دگرگون کند و حتی ممکن است هوش مصنوعی در آینده نزدیک با نیاز محدودتری به مداخله مستقیم انسان، به یافته‌ها و اکتشافاتی دست پیدا کند که انسان هنوز به آنها نرسیده است.

نیلی احمدآبادی افزود: بنگاه‌های ایرانی حتی پیش از دستیابی به داده‌های کاملاً پاک، یکپارچه و سازمان‌یافته نیز فرصت‌های متعددی برای استفاده از هوش مصنوعی دارند، اما بسیاری از شرکت‌ها هنوز به سراغ این فرصت‌ها نرفته‌اند.

وی یکی از دلایل اصلی این وضعیت را ضعف فرهنگ مدیریتی و درک‌نشدن ماهیت تحول هوش مصنوعی دانست و گفت: در بسیاری از موارد، مانع اصلی استفاده از هوش مصنوعی صرفاً کمبود فناوری یا داده نیست، بلکه نبود آمادگی مدیریتی و سازمانی برای پذیرش تغییر است.

وی همچنین با اشاره به ارتباط میان بلوغ مدیریت منابع انسانی و حرکت سازمان‌ها به سمت هوش مصنوعی اظهار کرد: شرکت‌هایی که از رویکردهای مدرن مدیریت منابع انسانی استفاده می‌کنند، آمادگی بیشتری برای پذیرش و به‌کارگیری هوش مصنوعی دارند.