شکست طرح ترامپ و شروط ایران برای تنگه هرمز

رسانه‌های جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کرده‌اند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتاب‌ها می‌تواند تصویری روشن‌تر از وضعیت واقعی جنگ و چشم‌انداز آن ارائه دهد.

رسانه های انگلیسی

رسانه آبزرور در سرمقاله‌ای با عنوان «جنگ ترامپ در ایران یک شکست حماسی بوده است»، به نقد ویرانگر کارنامه رئیس‌جمهور آمریکا پرداخت. این رسانه تصریح کرد که اکنون حکومت ایران مصمم‌تر از همیشه به قدرت چسبیده و تنگه هرمز همچنان مسدود است. آمریکا ذخایر پدافند هوایی خود را به هدر داده و «تهران را به سلاحی راهبردی قدرتمندتر از هر آنچه می‌توانست بر موشک سوار کند، مسلح کرده است: کنترل تنگه هرمز.»

این تحلیل با اشاره به اینکه ترامپ ۳۸ بار ادعا کرده به توافق نزدیک است و ۷ بار حملات بزرگ را لغو کرده، شکست کامل راهبرد «بمباران هوایی» او را یادآور می‌شود که جان هزاران بی‌گناه را گرفت اما اهداف اعلامی ترامپ را محقق نکرد. آبزرور تأکید می‌کند که برخلاف انتظار ترامپ برای دیکته کردن شروط، اکنون این ایران است که دیکته می‌کند و بهترین سناریو برای واشنگتن، صرفاً بازگشت به شرایط ۲۷ فوریه (پیش از جنگ) است.

در پایان، آبزرور با مقایسه این فاجعه با دیپلماسی موفق باراک اوباما که بدون تلفات جانی به توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ انجامید، نتیجه می‌گیرد که ترامپ آن توافق را تحقیر کرد و پاره نمود و اکنون حتی قادر به نزدیک شدن به آن نیز نیست. این نشریه با طعنه به شکست‌های پیاپی دولت ترامپ، واگذاری دیپلماسی به قدرت‌های کوچک خلیج فارس را راهگشا نمی‌داند و خواستار بازگشت به مسیر دیپلماسی واقعی است.

شبکه سی‌ان‌بی‌سی در گزارشی اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران شروط گسترده‌ای را برای بازگشایی تنگه هرمز تعیین کرده است. بر اساس این گزارش، محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، تصریح کرد که بازگشایی این آبراه مستلزم لغو محاصره دریایی و تحریم‌ها توسط واشنگتن، خروج نیروهای نظامی آمریکا از منطقه، پرداخت غرامت‌های جنگی، و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران است. این شورا همچنین خواستار پایان حملات آمریکا به متحدان منطقه‌ای ایران و توقف تهدیدها علیه تهران شده است.

این گزارش می‌افزاید که هم‌زمان با این موضع‌گیری، شرکت ملی نفت ابوظبی اعلام کرد که یکی از شناورهایش در تنگه هرمز هدف حمله موشکی قرار گرفته، اما تلفاتی نداشته است. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز از نزدیکی به توافق با عمان برای مدیریت تنگه هرمز و تعیین مسیر تردد خبر داد. با این حال، جی.دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، با لحنی تهدیدآمیز گفت: «ما اعتماد نمی‌کنیم. ما راستی‌آزمایی می‌کنیم.»

سی‌ان‌بی‌سی در ادامه به طرح پیشنهادی منتشرشده در رسانه‌های ایران اشاره می‌کند که بر اساس آن، تردد کشتی‌های آمریکایی و اسرائیلی از تنگه هرمز ممنوع خواهد شد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران نیز وعده‌های مکرر ترامپ مبنی بر نزدیکی به توافق را «دیپلماسی نمایشی» خواند. هم‌چنین سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تأکید کرد که بازگشایی تنگه هرمز «منوط به سازوکار و شرایط خاص جمهوری اسلامی ایران است و هیچ ربطی به مذاکرات ایران و عمان ندارد.» این در حالی است که ترافیک کشتیرانی از تنگه هرمز ۳۳ درصد نسبت به روز قبل کاهش یافته و اکثر شناورها از مسیر ایران تردد می‌کنند. قیمت نفت برنت نیز با ۱ درصد افزایش به ۸۳.۵۵ دلار در هر بشکه رسید.

روزنامه ایندیپندنت فاش کرد که پنتاگون با انتشار یادداشتی فوری، شرکت‌های تسلیحاتی را تحت فشار قرار داده تا تولید خود را به طور چشمگیری شتاب بخشند، زیرا جنگ ایران ذخایر تسلیحاتی آمریکا را به شدت تحلیل برده است. بر اساس این گزارش، استیو فینبرگ، معاون وزیر دفاع آمریکا، در یادداشت ۵ اوت به شرکت‌ها تنها سه هفته فرصت داده تا برنامه‌های خود را برای «برنامه‌های تحویل سریع‌تر و تهاجمی‌تر و یا افزایش تولید برای قابلیت‌های حیاتی» ارائه دهند و با صراحت تأکید کرده که چرخه‌های توسعه چندساله قابل قبول نیست.

این گزارش می‌افزاید که ترامپ هفته گذشته در کمپ دیوید، پیت هگست، وزیر جنگ خود را به دلیل کمبود مهمات مورد بازخواست قرار داده و با عصبانیت گفته است که فکر می‌کرد این مشکل «قبلاً حل شده است.» کاخ سفید این روایت را تکذیب کرده اما ترامپ تهدید کرده که افشاگران خائن این خبر را به زندان خواهد انداخت. ایندیپندنت به نقل از سی‌بی‌اس نیوز و سی‌ان‌ان تأکید می‌کند که آمریکا تقریباً تمامی موشک‌های دوربرد نقطه‌زن خود را مصرف کرده، حدود نیمی از رهگیرهای پاتریوت و نزدیک به چهار-پنجم از موشک‌های تاد (THAAD) خود را از دست داده است.

این مقاله تضاد راهبردی جنگ را اینگونه توصیف می‌کند: تهران با وجود نیروی نظامی بسیار کوچک‌تر، با استفاده از پهپادهای ارزان‌قیمت و یکبارمصرف پایگاه‌های آمریکا را هدف قرار می‌دهد، در حالی که واشنگتن برای سرنگونی آنها مجبور به استفاده از رهگیرهای گران‌قیمت است. بر اساس تحلیل مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS)، از ۲۳۳۰ سامانه پاتریوت و ۴۵۲ سامانه تاد پیش از جنگ، تا ۲۷ ژوئیه تنها ۷۵۹ تا ۸۲۷ پاتریوت و ۲۳۴ تا ۲۷۸ تاد باقی مانده است. سخنگوی پنتاگون نیز با تأکید بر اینکه کار کردن مستقیم با رهبران صنعت برای شتاب بخشیدن به تولید چیز جدیدی نیست، بودجه دفاعی ۲۰۲۷ را راه‌حل این بحران خواند.

رسانه های عربی

صالح المطیری روزنامه نگار کویتی با انتشار یادداشتی در الجزیره نوشت: تحولات منطقه از یک رویارویی نظامی معمولی فراتر رفته و اکنون امنیت انرژی و مسیرهای انتقال آن به بخشی از معادله تقابل با ایران تبدیل شده است. به باور او، حملات به تأسیسات انرژی و تهدیدهای مرتبط با تنگه هرمز، صرفاً اقدامات نظامی مقطعی نیستند، بلکه پیام سیاسی و راهبردی روشنی دارند: ایران می‌خواهد نشان دهد که در صورت نادیده گرفته شدن منافعش، می‌تواند بر بازار جهانی انرژی و اقتصاد بین‌المللی تأثیر بگذارد.

نویسنده تأکید می‌کند که راهبرد ایران صرفاً به بستن تنگه هرمز محدود نمی‌شود و شبکه متحدان و نیروهای همسو با تهران در منطقه، گزینه‌های متعددی برای اعمال فشار بر مسیرهای انرژی و تجارت جهانی در اختیار ایران قرار می‌دهد. با این حال، به اعتقاد او، تهران همزمان تلاش می‌کند از عبور از نقطه‌ای که به جنگی فراگیر و خارج از کنترل منجر شود، اجتناب کند و فشار اقتصادی را به‌عنوان اهرم مذاکره و افزایش هزینه‌های رویارویی به کار گیرد.

از نگاه المطیری، ایران درصدد تثبیت این پیام برای قدرت‌های بزرگ است که هیچ ترتیبات آینده‌ای درباره امنیت منطقه، انرژی و کشتیرانی بدون حضور و مشارکت تهران امکان‌پذیر نیست. بنابراین، مسئله هرمز صرفاً یک موضوع نظامی نیست، بلکه به برگ مهمی در مذاکرات احتمالی آینده تبدیل شده است.

العهد در گزارشی پیرامون هزینه های تجاوز نظامی آمریکا علیه ایران نوشت: جنگ با ایران فشار فزاینده‌ای بر ذخایر موشکی و مهمات آمریکا وارد کرده و پنتاگون برای جبران این کمبودها، شرکت‌های صنایع دفاعی را به افزایش سریع ظرفیت تولید و کاهش زمان تحویل تسلیحات فراخوانده است؛ اقدامی که نشان می‌دهد واشنگتن با چالش جدی در حفظ آمادگی نظامی همزمان در خاورمیانه، اروپا و آسیا روبه‌رو شده است.

بر اساس گزارش واشنگتن‌پست، «استیو فاینبرگ»، معاون وزیر جنگ آمریکا، در یادداشتی به شرکت‌های تولیدکننده تسلیحات، ۲۱ روز فرصت داده است تا برنامه‌های خود برای کاهش چشمگیر زمان تولید و تحویل موشک‌ها و مهمات را ارائه کنند. وی تأکید کرده است که چرخه‌های تولید چندساله با نیازهای نظامی کنونی آمریکا سازگار نیست.

از جمله اولویت‌های پنتاگون، افزایش تولید نسل جدید موشک‌های رهگیر اعلام شده است. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که گزارش‌های متعدد رسانه‌های آمریکایی از کاهش نگران‌کننده ذخایر تسلیحاتی این کشور در پی جنگ با ایران حکایت دارند.

یکی از پیامدهای این روند در شبه‌جزیره کره نمایان شده است. بر اساس گزارش نیویورک‌تایمز، انتقال بخشی از تجهیزات شناسایی و سامانه‌های پدافند هوایی از منطقه به خاورمیانه، نیروهای آمریکایی مستقر در کره جنوبی را در صورت بروز درگیری با کره شمالی با آسیب‌پذیری بیشتری مواجه کرده است.

رسانه های چین و روسیه

بر اساس گزارش شبکه CGTN چین عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد که در حال حاضر هیچ مذاکره‌ای میان ایران و آمریکا در جریان نیست. وی با اشاره به ادامه تلاش میانجی‌ها برای فراهم کردن زمینه ازسرگیری مذاکرات گفت تهران و واشنگتن همچنان از طریق واسطه‌ها پیام‌هایی مبادله می‌کنند، اما از دیدگاه ایران، تا زمانی که آمریکا نسبت به آنچه تهران «نقض تفاهم‌های پیشین» می‌داند جبران نکند، شرایط لازم برای ازسرگیری مذاکرات فراهم نخواهد شد.

عراقچی در بخش دیگری از اظهارات خود به وضعیت تنگه هرمز پرداخت و گفت رایزنی‌های ایران و عمان درباره تغییر مسیرهای کشتیرانی در این آبراه وارد مرحله نهایی شده است. وی افزود کارشناسان در حال انجام اقدامات فنی برای جایگزینی مسیر فعلی با مسیر جدید هستند.

با این حال، وزیر خارجه ایران تأکید کرد توافق احتمالی درباره تغییر مسیر کشتیرانی به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست و پیش از بازگشایی کامل، باید چندین شرط دیگر محقق شود.

برآیند این مواضع نشان می‌دهد که مسیر دیپلماتیک تهران–واشنگتن همچنان در مرحله غیرمستقیم و مقدماتی قرار دارد و وضعیت تنگه هرمز نیز همچنان تحت تأثیر ملاحظات سیاسی و شروط ایران است. عمان در این روند نقش واسطه‌ای مهم ایفا می‌کند.

بر اساس گزارشی تحلیلی منتشرشده در وب‌سایت شبکه آرتی عربی، دولت آمریکا در حال دنبال کردن راهبردی بلندمدت برای افزایش فشار اقتصادی، نظامی و سیاسی بر ایران است. این گزارش که محتوای آن به مقاله‌ای در «فاکس‌نیوز» استناد دارد، مدعی است دولت دونالد ترامپ تلاش می‌کند با هدف قرار دادن منابع درآمدی و ظرفیت‌های نظامی ایران، فشار مستمری بر ساختار قدرت در تهران وارد کند.

در بخش اقتصادی، به تشدید تحریم‌ها علیه واسطه‌های نفتی، شرکت‌های کشتیرانی و شبکه موسوم به «ناوگان سایه» ایران اشاره شده است.

نویسنده همچنین مدعی است فشار اقتصادی با اقدامات نظامی آمریکا در منطقه همراه شده و هدف آن کاهش منابع مالی و توان عملیاتی جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران است.

این تحلیل، تداوم فشار آمریکا را در کنار تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای واسطه، از جمله پاکستان و قطر، برای دستیابی به توافق آتش‌بس ارزیابی می‌کند.

با این حال، نویسنده نسبت به موفقیت مذاکرات ابراز تردید کرده و موضع ایران درباره تنگه هرمز را یکی از موانع اصلی بر سر دستیابی به توافق پایدار دانسته است.

بخش دیگری از مقاله بر وضعیت داخلی ایران تمرکز دارد. نویسنده با اشاره به مشکلات اقتصادی، اعتراضات سال‌های اخیر و تحولات ساختار قدرت، مدعی است واشنگتن بر تشدید فشار اقتصادی و سیاسی برای افزایش نارضایتی داخلی حساب باز کرده است.