به گزارش خبرگزاری میهن نوین،در روزهایی که دمای هوا در بسیاری از شهرهای ایران از مرز ۴۰ و در برخی مناطق از ۵۰ درجه سانتیگراد هم عبور کرده است، دیگر گرما فقط یک احساس ناخوشایند نیست؛ میتواند به تهدیدی جدی برای سلامت تبدیل شود. هر سال با شدت گرفتن موجهای گرما، شمار مراجعات ناشی از کمآبی بدن، افت فشار خون و گرمازدگی افزایش پیدا میکند؛ سه وضعیتی که اگرچه اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند، اما از نظر علت، شدت، علائم و شیوه برخورد کاملاً با هم تفاوت دارند.
شناخت این تفاوتها فقط یک توصیه پزشکی نیست؛ گاهی همان دانشی است که میتواند از یک بیحالی ساده، یک اورژانس مرگبار نسازد. این گزارش، به این پرسش پاسخ میدهد که بدن در گرمای شدید چه پیامهایی برای نجات خود میفرستد، این هشدارها چه معنایی دارند و در چه شرایطی باید بدون اتلاف وقت از اورژانس کمک گرفت.
اولین قربانی گرما؛ آب بدن
بدن انسان برای ثابت نگه داشتن دمای خود، از طریق تعریق گرما را دفع میکند. اما همین تعریق، اگر با مصرف کافی مایعات جبران نشود، به سرعت ذخایر آب و املاح بدن را کاهش میدهد. کمآبی معمولاً آرام و تدریجی آغاز میشود. تشنگی، خشکی دهان، کاهش حجم ادرار، تیره شدن رنگ ادرار، خستگی، سردرد و کاهش تمرکز از نخستین علائم آن هستند. اشتباهی که بسیاری مرتکب میشوند این است که منتظر احساس تشنگی میمانند، در حالی که متخصصان میگویند وقتی تشنگی احساس میشود، بدن تا حدی دچار کمآبی شده است.
افت فشار؛ وقتی مغز خون کافی دریافت نمیکند
گرمای شدید باعث گشاد شدن رگهای خونی میشود. از طرف دیگر، تعریق زیاد حجم خون را کاهش میدهد. نتیجه این دو اتفاق میتواند افت فشار خون باشد. افرادی که دچار افت فشار میشوند معمولاً احساس سیاهی رفتن چشم، سرگیجه هنگام بلند شدن، ضعف، تهوع، رنگپریدگی و گاهی غش را تجربه میکنند. سالمندان، بیماران قلبی، زنان باردار و کسانی که داروهای کاهنده فشار خون مصرف میکنند، بیش از دیگران در معرض این مشکل قرار دارند.
در بسیاری از موارد، استراحت در محیط خنک، بالا آوردن پاها و نوشیدن مایعات میتواند وضعیت را بهبود دهد، اما اگر کاهش هوشیاری یا بیهوشی رخ دهد، باید فوراً به مراکز درمانی مراجعه کرد.
گرمازدگی؛ خطری که نباید با خستگی اشتباه گرفته شود
گرمازدگی شدیدترین نوع آسیب ناشی از گرماست و یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود. در این حالت، سیستم تنظیم دمای بدن دیگر قادر به خنک کردن بدن نیست و دمای مرکزی بدن معمولاً به بیش از ۴۰ درجه سانتیگراد میرسد.
برخلاف تصور رایج، در گرمازدگی شدید ممکن است تعریق کاهش پیدا کند یا کاملاً متوقف شود، هرچند در مواردی، بهویژه هنگام فعالیت بدنی، پوست همچنان مرطوب باقی بماند. آنچه بیش از همه اهمیت دارد، اختلال در وضعیت هوشیاری است.
علائم هشداردهنده گرمازدگی
علائم هشدار دهنده گرمازدگی شامل گیجی و اختلال در تکلم، رفتار غیرطبیعی یا پرخاشگری، سردرد شدید، تهوع و استفراغ، نبض تند، تنفس سریع، ضعف شدید، اختلال هوشیاری، تشنج و بیهوشی میشود. در چنین شرایطی هر دقیقه اهمیت دارد زیرا گرمازدگی میتواند به مغز، قلب، کلیهها و کبد آسیب جدی وارد کند.
گرمازدگی با خستگی ناشی از گرما فرق دارد
پزشکان میان «خستگی ناشی از گرما» و «گرمازدگی» تفاوت قائل میشوند. در خستگی ناشی از گرما، فرد معمولاً هنوز هوشیار است، تعریق فراوان دارد و با انتقال به محیط خنک، نوشیدن مایعات و استراحت بهبود پیدا میکند.اما در گرمازدگی، تغییر سطح هوشیاری، اختلال رفتاری یا بیهوشی دیده میشود و بیمار نیازمند انتقال فوری به اورژانس است.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
گرما برای همه خطرناک است، اما برخی افراد آسیبپذیرترند. سالمندان، کودکان خردسال، زنان باردار، بیماران قلبی و ریوی، مبتلایان به دیابت، افراد چاق، کارگران فضای باز، ورزشکاران و افرادی که برخی داروهای ضدافسردگی، آنتیهیستامین یا داروهای روانپزشکی مصرف میکنند، بیشتر در معرض خطر هستند.
اگر فردی گرمازده شد، چه کنیم؟
اولین اقدام در مواجهه با گرمازدگی، تماس با اورژانس است؛ خصوصا اگر فرد دارای علائم شدید است. در این شرایط تا زمان رسیدن نیروهای امدادی باید اقدامات زیر انجام شود:
– فرد را به سایه یا محیط خنک منتقل کنید.
– لباسهای اضافی او را درآورید.
– با آب خنک یا کمپرس سرد، بدن او را خنک کنید.
– کیسه یخ را در محلهای حساس بدن مثل گردن، زیربغل و کشاله ران قرار دهید.
– در صورت هوشیار بودن فرد، به او جرعهجرعه آب یا محلول خوراکی حاوی الکترولیت دهید.
– اگر فرد بیهوش است یا سطح هوشیاری پایینی دارد، از خوراندن آب یا مایعات به او خودداری کنید؛ زیرا خطر خفگی وجود دارد.
چه زمانی باید فوراً با اورژانس تماس گرفت؟
برخی علائم جسمانی، هشدارهای حیاتی بدن هستند که هرگونه تعلل در رسیدگی به آنها میتواند عواقب جبرانناپذیری به همراه داشته باشد. اگر فردی دچار کاهش سطح هوشیاری، تشنج، تنگی نفس شدید یا درد قفسه سینه شد، یا در مواجهه با گرمازدگی، با وجود انتقال به محیط خنک همچنان علائم بیماری را نشان داد، نباید زمان را برای درمانهای خانگی یا انتظار برای بهبود خودبهخودی از دست داد. در چنین شرایطی، تماس فوری با اورژانس (۱۱۵) تنها راه تضمینکنندهی دسترسی به مراقبتهای تخصصی و نجات جان بیمار در «زمان طلایی» است.
باورهای اشتباه درباره گرما
پزشکان میگویند برخی باورهای رایج میتوانند خطرناک باشند.
«فقط وقتی تشنه شدم آب میخورم.»
احساس تشنگی شاخص کاملی برای نیاز بدن به آب نیست و بهویژه در سالمندان ممکن است دیر ظاهر شود.
«نوشیدنی بسیار یخ، بهترین درمان گرمازدگی است.»
نوشیدن مایعات خنک مفید است، اما مایعات بسیار سرد ممکن است در برخی افراد باعث ناراحتی معده شوند و درمان اصلی گرمازدگی، خنکسازی سریع بدن و دریافت مراقبت پزشکی است.
«اگر عرق میکند، پس گرمازده نشده است.»
وجود یا نبود تعریق، معیار قطعی تشخیص گرمازدگی نیست. مهمترین نشانه، افزایش دمای بدن همراه با اختلال هوشیاری و علائم عصبی است.
پیشگیری؛ سادهتر از درمان
متخصصان توصیه میکنند در روزهای بسیار گرم، فعالیتهای سنگین به ساعات ابتدایی صبح یا پس از غروب منتقل شود. نوشیدن منظم آب، حتی بدون احساس تشنگی، استفاده از لباسهای روشن و گشاد، پرهیز از ماندن طولانیمدت در خودروهای خاموش، استفاده از کلاه و عینک آفتابی و توجه ویژه به سالمندان و کودکان، از مهمترین راهکارهای پیشگیری است.
گرمای هوا شاید بخشی از تابستان باشد، اما گرمازدگی قرار نیست بخشی از آن باشد. بدن، پیش از آنکه از پا بیفتد، بارها هشدار میدهد؛ با سردرد، تشنگی، سرگیجه، ضعف و بیحالی. . جدی گرفتن این هشدارها، گاهی تنها تفاوت میان یک استراحت کوتاه و یک اورژانس پزشکی است.
