چالش تربیت نسل جدید بازی‌سازان ایرانی در دانشگاه‌ها

در چنین شرایطی، دانشگاه اصفهان با همکاری بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، از چند سال گذشته تدوین و پیگیری رشته «طراحی و تولید بازی‌های رایانه‌ای» در مقطع کارشناسی را در دستور کار قرار دادند. این اقدام با استناد به مصوبه شورای عالی فضای مجازی درباره ایجاد رشته بازی‌سازی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و با مشارکت استادان دانشگاه و فعالان صنعت دنبال شد. پس از نزدیک به یک دهه تدوین، بازنگری و طی مراحل کارشناسی، این رشته سرانجام در تیرماه ۱۴۰۵ به تصویب شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم و شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید. راه‌اندازی این رشته، نخستین تجربه آموزش دانشگاهی بازی‌سازی در مقطع کارشناسی در ایران به شمار می‌رود، رشته‌ای میان‌رشته‌ای که با هدف تربیت نیروی انسانی متخصص برای صنعت بازی طراحی شده و دانشجویان را در سه حوزه اصلی فناوری، هنر و طراحی آموزش می‌دهد. با فراهم شدن امکان پذیرش دانشجو در دانشگاه‌های متقاضی، پرسش‌های متعددی درباره ساختار آموزشی، تفاوت این رشته با رشته‌های مشابه، آینده شغلی دانش‌آموختگان و نقش آن در توسعه صنعت بازی ایران مطرح شده است که در ادامه این گزارش به آن‌ها پرداخته می‌شود.

رشته «طراحی و تولید بازی‌های رایانه‌ای»، صنعتی میان‌رشته‌ای

رشته «طراحی و تولید بازی‌های رایانه‌ای» با رویکردی میان‌رشته‌ای طراحی شده است. این رشته حوزه‌هایی مانند برنامه‌نویسی، هنر، طراحی، فناوری، مدیریت پروژه و برخی مباحث مرتبط با علوم انسانی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. به همین دلیل، تدوین و بازنگری سرفصل‌های آن تنها بر عهده استادان رشته‌های فنی نبوده و اعضای هیأت علمی دانشگاه‌ها از رشته‌های کامپیوتر و فناوری اطلاعات، هنر، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، مدیریت کسب‌وکار، اقتصاد، حقوق و معارف، در کنار تعدادی از فعالان صنعت بازی‌سازی، در تهیه این برنامه آموزشی مشارکت داشته‌اند. بر اساس اعلام دانشگاه اصفهان، دوره کارشناسی این رشته شامل ۱۴۰ واحد درسی است و دانشجویان باید این واحدها را طی چهار سال بگذرانند. این رشته در سه زمینه فنی، هنر و طراحی تدوین شده است. بخشی از واحدهای درسی میان هر سه زمینه مشترک است و بخش دیگر به دروس تخصصی هر زمینه اختصاص دارد تا دانشجویان علاوه بر آشنایی با مبانی مشترک بازی‌سازی، در یکی از این حوزه‌ها آموزش تخصصی دریافت کنند.

۱۴۰ واحد درسی برای تربیت نیروی صنعت بازی

بر اساس برنامه آموزشی دانشگاه اصفهان، دوره کارشناسی «طراحی و تولید بازی‌های رایانه‌ای» شامل ۱۴۰ واحد درسی است. از این تعداد، ۳۰ واحد به دروس عمومی اختصاص دارد. همچنین ۵۶ واحد به‌صورت مشترک میان هر سه زمینه آموزشی ارائه می‌شود و ۵۴ واحد دیگر به دروس تخصصی هر یک از زمینه‌های فنی، هنر و طراحی اختصاص دارد. دروس پایه مشترک که همه دانشجویان باید آن‌ها را بگذرانند، شامل ۲۴ واحد در قالب ۹ درس است. این دروس موضوعاتی مانند مفاهیم پایه بازی‌سازی، مبانی برنامه‌نویسی، ریاضیات، فیزیک، هوش مصنوعی، مباحث پایه روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و مبانی ادراک بصری را در بر می‌گیرد. علاوه بر این، ۳۲ واحد، دروس الزامی مشترک نیز برای همه دانشجویان در نظر گرفته شده است. در این بخش، دانشجویان با مباحثی مانند طراحی بازی، سبک‌شناسی بازی‌های رایانه‌ای، تحلیل بازی، هنر دوبعدی و سه‌بعدی دیجیتال، اخلاق و حقوق در بازی‌های رایانه‌ای و پروژه‌های عملی بازی‌سازی آشنا می‌شوند. پس از گذراندن دروس مشترک، دانشجویان وارد یکی از سه زمینه تخصصی فنی، هنر یا طراحی می‌شوند و هر یک ۴۲ واحد دروس تخصصی را می‌گذرانند.

نسل جدید بازی‌سازان ایرانی از دانشگاه می‌آیند؟

در زمینه فنی که بیشتر در دانشگاه‌های فنی ارائه خواهد شد، تمرکز دروس بر مباحثی مانند برنامه‌نویسی بازی، گرافیک رایانه‌ای، هوش مصنوعی و معماری موتورهای بازی‌سازی است و پذیرش دانشجو از طریق کنکور ریاضی انجام می‌شود. در زمینه هنر که عمدتاً در دانشگاه‌های هنر ارائه می‌شود، دانشجویان درس‌هایی مانند طراحی هنری، مبانی بیان بصری، هنر دوبعدی و سه‌بعدی دیجیتال، طراحی شخصیت و کارگاه‌های متحرک‌سازی را می‌گذرانند و پذیرش آن از طریق کنکور هنر خواهد بود. در زمینه طراحی نیز که امکان ارائه آن در همه دانشگاه‌ها پیش‌بینی شده است، مباحثی مانند طراحی مرحله، روان‌شناسی بازی، روایت و بازی‌نامه‌نویسی، مدیریت کسب‌وکار بازی، جامعه‌شناسی رسانه ارائه می‌شود و پذیرش آن می‌تواند از بین داوطلبان گروه‌های مختلف آزمایشی انجام شود. در کنار دروس الزامی، برای این رشته ۷۰ واحد درس اختیاری نیز پیش‌بینی شده است که دانشجویان باید ۱۲ واحد از میان آن‌ها انتخاب کنند. این دروس طیف متنوعی از موضوعات، از جمله صدا و موسیقی در بازی‌های رایانه‌ای، بازی‌های جدی، هوش مصنوعی پیشرفته، گرافیک رایانه‌ای پیشرفته، جلوه‌های ویژه تصویری، بازی‌های رایانه‌ای با موضوعات فرهنگی و برخی دروس میان‌رشته‌ای را شامل می‌شود.

نسل جدید بازی‌سازان ایرانی از دانشگاه می‌آیند؟

پذیرش دانشجو در رشته بازی‌سازی چگونه انجام می‌شود؟

پذیرش دانشجو در رشته «طراحی و تولید بازی‌های رایانه‌ای» براساس زمینه‌های تخصصی انتخاب‌شده توسط داوطلبان انجام می‌شود. در زمینه فنی، داوطلبان گروه آزمایشی ریاضی می‌توانند وارد این رشته شوند، در زمینه هنر پذیرش از گروه آزمایشی هنر انجام می‌شود و در زمینه طراحی نیز پذیرش دانشجو از گروه‌های مختلف آزمایشی انجام می‌شود. این رشته در مقطع کارشناسی پیوسته تعریف شده و پذیرش در آن از طریق کنکور سراسری است. همچنین به گفته دانشگاه اصفهان، فهرست دانشگاه‌هایی که مجوز پذیرش دانشجو در این رشته را دارند، هر سال در دفترچه انتخاب رشته کنکور سراسری منتشر می‌شود. همچنین هر دانشگاه براساس امکانات آموزشی، اعضای هیأت علمی و مجوزهای دریافت‌شده، می‌تواند یکی از زمینه‌های فنی، هنر یا طراحی را ارائه کند.

کار تیمی و ساخت نمونه‌کار، مهارت‌هایی برای ورود به بازار بازی

دانش‌آموختگان رشته «طراحی و تولید بازی‌های رایانه‌ای» در مدت دوره تحصیل با مهارت‌های مورد نیاز در حوزه‌های مختلف این صنعت آشنا می‌شوند و می‌توانند در یکی از سه زمینه فنی، هنر یا طراحی تخصص بیشتری کسب کنند. آشنایی با کار تیمی، تجربه تولید پروژه‌های بازی‌سازی و ایجاد نمونه‌کار از جمله بخش‌هایی است که در این رشته آموزش می‌بینند. بازی‌سازی از نظر ماهیت با بسیاری از شاخه‌های فنی تفاوت دارد، چرا که علاوه بر دانش و علم تخصصی، به توانایی‌هایی مانند طراحی، ایده‌پردازی، کار گروهی و یادگیری مستمر نیاز دارد. به همین دلیل، گرفتن مدرک دانشگاهی این رشته به‌تنهایی تضمین‌کننده ورود به بازار کار در این صنعت نیست، اما می‌تواند مسیری برای کسب دانش، تجربه عملی و حضور در پروژه‌های تولید بازی باشد. پیش از راه‌اندازی رشته کارشناسی بازی‌سازی در دانشگاه اصفهان، فعالان این حوزه در ایران توانسته بودند با تجربه و یادگیری‌های خود، بازی‌هایی در سبک‌ها و موضوعات مختلف تولید کنند و برخی از این آثار در بازارهای داخلی و حتی خارجی منتشر شدند. ایجاد یک مسیر دانشگاهی نیز برای آموزش بازی‌سازی می‌تواند زمینه‌ای را برای ارتباط بیشتر بین آموزش و صنعت و تربیت نیروهای متخصص در حوزه‌های مختلف این صنعت فراهم کند.