اسفند ۶, ۱۴۰۲ ۱۱:۰۰ ب٫ظ

معمای چپ‌دستی؛ این ۱۰ درصد مرموز جهان!

به گزارش میهن نوین چپ‌دستی از آن پدیده‌هایی است که هرچند دانشمندان به‌ خصوص در سال‌های اخیر مطالعات گسترده‌ای را درباره علل آن انجام داده‌اند، اما همچنان توضیح درباره اینکه چرا حدود یک‌دهم انسان‌ها چپ‌دست می‌شوند کامل نیست. چپ‌دست‌ بودن در گذشته در اکثر فرهنگ‌ها و جوامع اتفاقی نامیمون و حتی نوعی بیماری در نظر گرفته می‌شد و از دست چپ به‌عنوان «دست ابلیس» یاد می‌شد.

واژه «چپ» در فارسی به‌معنی ناراست، کج، نادرست، مخالف و حتی دشمن معنی می‌شود. واژه ایتالیایی sinistro به‌ معنی «چپ» از واژه لاتین sinister به‌ معنی بدشگون و ناجور است و واژه انگلیسی sin به‌ معنی گناه هم از همین واژه ریشه گرفته است. همچنین در ایتالیایی واژه mancino به‌ معنی چپ‌دست از واژه لاتین mancus برآمده که به‌ معنی ناقص و فلج است.

نقل‌هایی چون «از دنده چپ بیدار شدن» (به‌معنی صبح را با بداخلاقی آغاز‌کردن) و «به کسی چپ نگاه‌کردن» (با خباثت به کسی نگاه‌کردن) که در بسیاری از جوامع اروپایی و آسیایی رایج است ریشه در همین فرهنگ نامیمون سوی چپ دارد و به‌ همین‌دلیل است که تا همین دو دهه قبل چپ‌دستی به‌مثابه نقصی شناخته می‌شد که می‌بایست از نخستین سال‌های کودکی اصلاح شود و از این‌رو، فرد چپ‌دست به جبر فرهنگی، راست‌دست می‌شد و همین‌مسئله در کودک مشکلاتی از جمله لکنت‌زبان به‌ وجود می‌آورد.

پژوهش‌های بسیاری بار‌ها تایید کرده‌اند که احتمال موفقیت افراد چپ‌دست در مشاغلی که با خلاقیت و موسیقی و مهارت‌های زبان و سخنوری ارتباط دارند بیشتر از افراد راست‌دست است. همچنین به‌ دلیل‌ اینکه چپ‌دست‌ها از کودکی آموخته‌اند که با ابزار و وسایلی که برای جمعیت عمومی ساخته شده‌اند سازگار شوند در ورزش‌هایی چون تنیس، بدمینتون، پینگ‌پونگ، والیبال، هندبال و بسکتبال که در آن‌ها دست غالب با ابزار ورزشی تماس مستقیم دارد بهتر از راست‌دست‌ها عمل می‌کنند.

نتایج مطالعه‌ای فراتحلیل که سال ۲۰۲۰ روی بیش‌از ۲میلیون نفر انجام شد شیوع چپ‌دستی را در جمعیت ۱۰.۶درصد برآورد کرد. به‌ علاوه، در مطالعه دیگری در سال ۱۹۹۶ مشاهده شد که تعداد مردان چپ‌دست در جهان بیشتر از زنان چپ‌دست است. همچنین چپ‌دستی بین دوقلو‌های همسان شایع‌تر است. از حدود دو دهه قبل پژوهش‌هایی درباره ریشه‌های ژنتیکی و وراثتی چپ‌دستی انجام شده است و این مطالعات همچنان انجام می‌شود. سال ۲۰۱۷ مطالعه‌ای در دانشگاه روهر در بوخوم، آلمان، ناتقارنی میان سمت چپ و راست بدن را از هفته‌های نخست دوران بارداری نشان داد. بر اساس این پژوهش، به‌نظر می‌رسد در هفته دهم بارداری، ۹۰درصد جنین‌ها بازوی راست خود را بیشتر حرکت می‌دهند در حالی‌ که ۱۰درصد ترجیح می‌دهند انگشت شست چپ را بمکند. در بزرگسالان، حرکات بازو و دست توسط قشر حرکتی تنظیم می‌شود که سیگنالی را به نخاع می‌فرستد و حرکت از آنجا شروع می‌شود. از آنجاکه در هفته دهم نخاع و مغز هنوز به هم متصل نشده‌اند، محققان بوخوم این فرضیه را مطرح کردند که نخاع و نه مغز در منشأ ترجیح سمت چپ به‌ جای سمت راست دخالت دارد. به‌ بیانی‌ ساده، پیش‌ از آنکه مغز شروع به کنترل بدن کند، کودک دست ترجیحی خودش را انتخاب می‌کند.

چپ‌دستی

وراثت در چپ‌دستی

به‌نظر می‌رسد فرآیندی که برتری جانبی (تجانب) را سبب می‌شود تحت تاثیر عوامل مختلفی است. برتری جانبی یا تجانب به‌ معنی استفاده ترجیحی از یک اندام حرکتی بر اندام دیگر است. برای‌ مثال، ترجیح استفاده از دست چپ بر دست راست یکی از نمونه‌های برتری جانبی است که عوامل مختلفی چون تغییرات ژنتیکی، وضعیت دوران بارداری و حالات مغزی و محیطی بر آن اثر دارند.

اما از آنجا که بین تجانب دستی والدین و فرزندان بیولوژیکی، همسانی بیشتری درمقایسه با والدین و فرزندخوانده‌ها وجود دارد بنابراین، به‌ نظر می‌رسد که نقش عوامل ژنتیکی بیشتر از نقش عوامل محیطی باشد. همچنین مطالعات انجام‌شده روی دوقلو‌های همسان سهم وراثت‌پذیری برتری جانبی دست را تقویت می‌کند. زیرا بیشتر دوقلو‌های همسان برتری جانبی یکسانی در استفاده از اندام‌های حرکتی دارند.

نتایج پژوهشی که سال ۲۰۰۶ روی دوقلو‌های ۲۵هزارو۷۳۲ خانواده انجام شد نشان داد که وراثت‌پذیری دست غالب حدود ۲۴درصد است. یعنی اگر پدر و مادر هر دو چپ‌دست باشند احتمال اینکه فرزند چپ‌دست شود ۲۴درصد است.

مشکلات مغزی چپ‌دست‌ها

سمت راست مغز مسئول کنترل عضلات و حرکات سمت چپ بدن است. از سوی دیگر، نیم‌کره راست تا حد زیادی توانایی‌های موسیقایی و تجسم فضایی را هدایت می‌کند و به‌ همین‌ دلیل چپ‌دست‌ها در مشاغلی که با خلاقیت پیوند خورده‌اند موفق‌تر عمل می‌کنند.

اما همین هدایت دست غالب (چپ) در نیم‌کره راست موجب شده که آینه‌نویسی یا نوشتن از جهت مخالف و با حروف معکوس، در چپ‌دست‌ها به‌ خصوص در کودکانی که در مدرسه به‌ درستی راهنمایی نمی‌شوند بسیار شایع شود. این آینه‌نویسی به‌ ویژه در کشور‌هایی که شیوه نوشتاری چپ به راست دارند بیشتر دیده می‌شود. لئوناردو داوینچی یکی از افراد معروف چپ‌دست است که به‌ خصوص برای آینه‌نویسی شهرت دارد. سال‌ها تصور بر این بود که داوینچی به‌ دلیل رمزی‌نویسی دانسته‌هایش آن‌ها را به‌ عمد وارونه نوشته است. اما یافته‌های اخیر نشان می‌دهد که چپ‌دستی علت آینه‌نویسی داوینچی بوده است. به‌ طوری‌که، این دانشمند و هنرمند ایتالیایی در روزگاری می‌زیست که چپ‌دست‌ها باید به‌ اجبار راست‌دست می‌شدند، اما داوینچی به‌ دلیل شرایط خانوادگی از یک‌ سو، با این اجبار مواجه نبود و از سوی دیگر، کسی او را برای درست‌نویسی هدایت نکرده بود. بنابراین، او از روی نوشتن دیگران آموخته بود که از ابتدای صفحه در جهت مخالف دست باید شروع به نوشتن کند. به‌ این‌ ترتیب، به‌ جای اینکه با دست راست از ابتدای سمت چپ صفحه بنویسد با دست چپ از ابتدای سمت راست صفحه می‌نوشت.

همچنین نتایج دو پژوهشی که به‌ ترتیب در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۷ منتشر شده است نشان می‌دهد که انواع اختلالات عصبی و رشدی ازجمله اوتیسم، افسردگی، اختلال دوقطبی، اختلالات اضطرابی، اسکیزوفرنی و اعتیاد به الکل در افراد چپ‌دست و دو دست بیشتر است. این محققان دریافتند که در مجموع، احتمال ابتلای افراد چپ‌دست به اوتیسم برابر با ۲۸درصد است که این احتمال در جمعیت عمومی برابر با ۱۰ درصد است.

همچنین نتایج پژوهش دیگری که سال ۲۰۲۲ انجام شد نشان می‌دهد اختلال کمبود توجه بیش‌فعالی (ADHD) از جمله بیماری‌هایی است که احتمال بروز آن در افراد چپ‌دست بیشتر است. به‌ طوری‌ که احتمال بروز این بیماری در افراد چپ‌دست یا دو دست برابر با ۲۷.۳درصد است که این رقم در جمعیت عمومی برابر با ۱۸.۱ درصد است.

منبع: آنا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *