دبیر کمیته ملی پیشگیری از سرطان با تشریح ابعاد درمانی و هزینه‌های اقتصادی این بیماری، از شناسایی سالانه نزدیک به ۱۵۶ هزار بیمار جدید مبتلا به سرطان در ایران خبر داد.
پایگاه خبری میهن نوین، علی مطلق، روز سه شنبه ۲۱ مهر ماه ۱۴۰۵ در وبینار «نقد و بررسی مبتنی بر شواهد مداخلات پیشگیری، تشخیص و درمان سرطان در ایران و جهان» با اشاره به وضعیت بیماری سرطان در کشور، گفت: بر اساس برآوردهای ثبت سرطان، سالانه حدود ۱۵۶ هزار و ۴۶۷ مورد جدید ابتلا به سرطان در هر دو جنس زن و مرد شناسایی می‌شود.
وی افزود: در حال حاضر از تمام مبتلایان به بیماری سرطان، حدود ۳۸۹ هزار و ۴۶۶ بیمار تا ۵ سال پس از تشخیص زنده می‌مانند، همچنین آمارها نشان می‌دهد که به طور میانگین از هر ۱۰ بیمار مبتلا به سرطان، یک نفر پیش از رسیدن به سن ۷۵ سالگی جان خود را از دست می‌دهد.
شایع‌ترین سرطان‌ها در ایران
مطلق درباره شایع‌ترین انواع سرطان در کشور گفت: پنج سرطان با بیشترین فراوانی در هر دو جنس شامل سرطان‌های پستان، کولورکتال (روده بزرگ)، معده، پروستات و ریه است که نیازمند مداخلات متمرکز و نظام‌مند غربالگری و تشخیصی است.
چالش‌های سرطان پستان
وی با اشاره به وضعیت سرطان پستان به عنوان شایع‌ترین سرطان زنان در کشور تصریح کرد: سالانه ۲۱ هزار و ۳۰۴ مورد جدید ابتلا به سرطان پستان ثبت می‌شود، ویژگی بارز و نگران‌کننده این بیماری در ایران، سن پایین‌تر بروز و تأخیر در زمان تشخیص است؛ به طوری که میانگین سنی ابتلا به سرطان پستان در کشور ۴۶.۸ سال ثبت شده است.
مطلق ادامه داد: متأسفانه ۴۵.۸ درصد از بیماران مبتلا به سرطان پستان در مراحل پیشرفته (مرحله سه و چهار) تشخیص داده می‌شوند و ۳۴ درصد از مبتلایان بیش از ۳ ماه برای قطعی شدن تشخیص در انتظار می‌مانند. این بازه زمانی طولانی نیازمند اصلاح و مداخله جدی است و باید حداقل به کمتر از ۲ ماه کاهش یابد تا شانس درمان موفق افزایش یابد.
ضرورت ساماندهی زیست‌بوم ملی داده‌های سرطان
وی، داشتن داده‌های دقیق، یکپارچه و به‌روز را پیش‌شرط سیاست‌گذاری کارآمد دانست و تأکید کرد: زیست‌بوم ملی داده‌های سرطان در ایران باید بیش از پیش مورد توجه و تقویت قرار گیرد؛ چرا که دستیابی به داده‌های واقعی و استاندارد، پایه و اساس هرگونه برنامه‌ریزی مؤثر در حوزه پیشگیری، غربالگری و ارائه خدمات درمانی هدفمند است.
بار مالی سنگین درمان
دبیر کمیته کشوری پیشگیری و کنترل سرطان با ارائه گزارشی از هزینه‌های سلامت در این حوزه گفت: در بازه زمانی ۲۷ ماهه ( از اردیبهشت ۱۴۰۳ تا خرداد ۱۴۰۵)، بالغ بر ۲۸ میلیون و ۵۶۶ هزار سند هزینه‌ای در سامانه‌های بیمه‌ای و درمانی برای بیماری سرطان ثبت شده است.
وی افزود: مجموع این اسناد اعتباری بالغ بر ۱۹۳ هزار و ۷۰۰ میلیارد ریال بار مالی را نشان می‌دهد. تحلیل این ارقام همچنین بیانگر رشد ۵۳ درصدی هزینه‌های مرتبط با سرطان در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ است که بیانگر نیاز مبرم به مدیریت هزینه‌ها از طریق تشخیص زودهنگام و مداخلات مقرون به صرفه پیشگیرانه است.
مطلق گفت : شبکه ملی مراقبت سرطان با هدف یکپارچه‌سازی خدمات و افزایش پاسخگویی در نظام سلامت، ۱۸ مداخله اصلی را در سه محور بهبود کیفیت، تسهیل دسترسی و حمایت مالی طراحی کرده است.
وی در تشریح مسیر جامع درمان سرطان، این فرآیند را شامل پنج مرحله کلیدی دانست و گفت: این مسیر از پیشگیری و تشخیص زودهنگام آغاز شده و به تشخیص قطعی، درمان‌های تخصصی و در نهایت مراقبت‌های حمایتی و تسکینی و پایش مستمر داده‌ها ختم می‌شود.
مطلق با اشاره به مصوبه یکصد و دهمین جلسه شورای عالی بیمه سلامت، افزود: در راستای اجرایی‌سازی این سند، محورهایی شامل تدوین و ابلاغ سند شبکه، پیوست‌های عضویت، نظام ارجاع، راهنماهای بالینی و آموزشی عملیاتی شده است.
وی تأکید کرد: شرط بهره‌مندی از پوشش‌های بیمه پایه و حمایتی برای بیماران، ورود به بستر شبکه ملی و ثبت اطلاعات در پرونده الکترونیک سرطان است.
به گفته مطلق، استانداردسازی تبادل داده‌ها میان وزارت بهداشت و سازمان‌های بیمه‌گر، تعریف دستورالعمل‌های مشوق عضویت بر مبنای «پرداخت مبتنی بر ارزش» و ایجاد «چرخه بسته دارویی» در مراکز عضو، از دیگر زیرساخت‌های تعریف شده در پرونده الکترونیک سلامت است.
وی تصریح کرد: شبکه ملی مراقبت سرطان به دنبال ساخت‌وسازهای جدید نیست، بلکه هدف اصلی آن، متصل کردن خدمات موجود به یکدیگر از طریق قواعد مشترک است تا مسیری شفاف، قابل رهگیری و پاسخگو ایجاد شود.
۱۸ مداخله برای ارتقای کیفیت و دسترسی
مطلق، شبکه ملی مراقبت سرطان را متشکل از ۱۸ مداخله اصلی در سه بخش برشمرد و گفت: بخش نخست شامل بهبود کیفیت مراقبت است، این بخش شامل استقرار پرونده الکترونیک یکپارچه، نظام ارجاع و انتقال مسئولیت، تدوین راهنماها و مسیرهای بالینی، تشکیل تیم‌های چندتخصصی، ایجاد چرخه بسته درمان و نظام سیستماتیک مدیریت ظرفیت، پذیرش و کیفیت ویزیت است.
وی ادامه داد: در بخش دوم که شامل بهبود دسترسی است برنامه‌هایی از جمله محوریت پیشگیری، غربالگری و تشخیص زودهنگام، ارائه خدمات توسط پزشک عمومی و خانواده، بهره‌گیری از ویزیت مجازی و مشاوره از راه دور، برنامه‌ریزی منطقه‌ای ظرفیت‌ها، هدایتگری و راهبری بیمار، استفاده از ظرفیت سازمان‌های مردم‌نهاد و خیریه، و همچنین توسعه مراقبت‌های حمایتی، تسکینی و بازتوانی برای بهبودیافتگان تدوین شده است.
مطلق افزود: بخش سوم نیز شامل حمایت‌های مالی و بیمه‌ای است که در این بخش، تعریف دقیق بسته خدمات راهبردی، انعقاد قراردادهای مبتنی بر عملکرد، اصلاح روش‌های پرداخت و پیاده‌سازی بسته حمایتی و حفاظتی مالی از بیمار، به عنوان ارکان اصلی پایداری مالی شبکه لحاظ شده است.
ضرورت ارتقای کیفیت زندگی بیماران سرطانی پس از درمان
در ادامه شهپر حقیقت استاد اپیدمیولوژی مرکز تحقیقات سرطلان پستان نیز گفت: ارتقای کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان، صرفاً محدود به فرایند درمان نیست؛ بلکه دوران پس از درمان و توجه به ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی بیمار و خانواده او، نیازمند رویکردهای جامع و علمی است.
وی با اشاره به چالش‌های پیش‌روی بیماران پس از پایان مراحل درمان، تأکید کرد: تمرکز نظام سلامت باید فراتر از کنترل بیماری، بر بازگرداندن بیمار به یک زندگی با کیفیت متمرکز باشد.
حقیقت با برشمردن اولویت‌های ضروری در مراقبت از بهبودیافتگان سرطان، افزود: خستگی پس از درمان یکی از شکایت های شایع بیماران است و شناسایی دقیق علت خستگی و استفاده از درمان‌های دارویی مؤثر برای مدیریت آن ضروری است، همچنین، عوارض جانبی ناشی از مصرف داروهای ضدسرطان مانند خشکی پوست، باید با بهره‌گیری از درمان‌های به‌موقع و تخصصی کنترل شود.
وی، «درد» را مهم‌ترین معضل بیماران دانست و گفت: کنترل درد باید در اولویت متخصصان قرار گیرد؛ در این راستا لازم است از پروتکل‌ها و داروهای به‌روز دنیا برای تسکین درد بیماران بهره‌مند شویم، همچنین توجه به مسائل شناختی بیماران که ممکن است تحت تأثیر بیماری یا درمان قرار گیرد، از دیگر ضرورت‌های مراقبتی است.
استاد اپیدمیولوژی مرکز تحقیقات سرطلان پستان با تأکید بر اهمیت سبک زندگی پس از سرطان، افزود: ورزش و تغذیه دو رکن اصلی سلامت بهبودیافتگان است، ایجاد مراکزی ویژه برای فعالیت‌های ورزشی بیماران سرطانی و ارائه مشاوره‌های تغذیه بر پایه روش‌های علمی، می‌تواند نقش بسزایی در بازتوانی جسمانی و پیشگیری از عود بیماری داشته باشد.
وی با یادآوری اینکه سرطان صرفاً یک بیمار را درگیر نمی‌کند، تصریح کرد: خانواده‌های بیماران نیز تحت فشار روانی زیادی قرار دارند؛ به‌ویژه در موضوعاتی مانند مدیریت درد بیمار، خانواده‌ها دچار تنش‌های عمیقی می‌شوند، بنابراین، مداخلات روان‌شناختی باید نه تنها برای بیمار، بلکه برای همراهان او نیز در نظر گرفته شود.
حقیقت همچنین موضوع «حفظ باروری» را از مباحث مهم و مورد تأکید در مجامع علمی جهان برشمرد و خاطرنشان کرد: برنامه‌ریزی‌های علمی دقیق برای حفظ توان باروری بیماران پیش از شروع درمان‌های تهاجمی، از جمله حقوق و نیازهایی است که باید در نظام مراقبتی کشور نهادینه شود.
