ورود ایران به دوره خشکی بلندمدت و هشدار درباره گرمایش زمین

وی افزود: براساس آخرین گزارش هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC)، شبیه‌سازی‌هایی درباره نقش عوامل طبیعی و انسانی در افزایش دمای زمین انجام شده است که نشان می‌دهد عوامل انسانی تا چه اندازه در افزایش دمای کره زمین تأثیرگذار بوده‌اند.

۲۰۲۷ گرم‌ترین سال تاریخ کره زمین خواهد بود

رئیس سازمان هواشناسی کشور بیان کرد: در ماه آگوست ۲۰۲۶ میلادی، گرم‌ترین آگوست تاریخ کره زمین ثبت شده است و به نظر می‌رسد با توجه به پدیده علمی ال‌نینو که رخ داده و از آن به عنوان یک ال‌نینوی بسیار شدید یاد می‌شود، در سال ۲۰۲۷ میلادی نیز گرم‌ترین سال کره زمین را تجربه کنیم.

وی با اشاره به بررسی روند تغییرات دمایی از سال‌های پیش از انقلاب صنعتی گفت: این شبیه‌سازی‌ها برای سال‌های پیش از انقلاب صنعتی، یعنی سال ۱۸۵۰ و قبل از آن نیز انجام شده تا تغییرات دمایی مورد بررسی قرار گیرد. در این بررسی‌ها افزایش ناگهانی دما مشاهده می‌شود که تقریباً از دهه ۱۹۹۰ به بعد اتفاق افتاده است.

تاجبخش ادامه داد: سال ۲۰۲۵ سومین سال گرم کره زمین بود و در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۳ نیز رکورد دمایی در دنیا ثبت شد که به دلیل وقوع پدیده ال‌نینو در آن سال‌ها بود.

ایران طی ۵۰ سال گذشته خشک‌تر شده است

وی با اشاره به تغییرات دمایی در مناطق مختلف جهان یادآور شد: تغییرات افزایش دما نسبت به میانگین‌های بلندمدت در محدوده قطب شمال و تقریباً شمال روسیه، شرایط بسیار نامناسبی را نشان می‌دهد. در کنار این موضوع، تغییرات دمای سطح آب دریاها نیز افزایش دما نسبت به میانگین‌های بلندمدت را نشان می‌دهد.

معاون وزیر راه و شهرسازی درباره وضعیت اقلیمی ایران نیز تصریح کرد: در کشور ما طی ۵۰ سال گذشته شرایط مساعدی از لحاظ اقلیمی نداشته‌ایم. در این مدت، حدود یک میلی‌متر کاهش بارش در هر سال، چهار دهم درجه سانتی‌گراد افزایش دما در هر دهه و همچنین افزایش تبخیر و تعرق ثبت شده است.

وی افزود: براساس آخرین نمودارها، شرایط کشور به سمت خشک‌تر شدن پیش می‌رود. مقایسه دو دهه ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۶ و ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ نیز خشکی‌های بیشتر را نشان می‌دهد که مؤید پیامدهای ناشی از تغییر اقلیم و البته مدیریت نامناسب منابع آب است؛ روندی که ما آن را ادامه داده‌ایم.

تاجبخش با اشاره به روند تغییرات اقلیمی در کشور اظهار کرد: در مجموع، کشور ما به سمت یک خشکی طولانی‌مدت حرکت می‌کند و حتی مقادیر شاخص‌های ۱۰ ساله نیز همچنان همین وضعیت را تأیید می‌کنند. منطقه ما و مشخصاً کشور ایران، براساس داده‌هایی که در اختیار داریم، با روند خشکی مواجه است. بسیاری از این الگوها با استفاده از داده‌های سنجش از دور کالیبره شده و اطلاعات آنها تکمیل شده است.

افزایش بارش‌های شدید و سیلابی در جنوب ایران

وی ادامه داد: هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC) تا سال ۲۱۰۰، الگوهای دما و بارش را ارزیابی و شبیه‌سازی کرده است تا مشخص شود در صورت افزایش دمای ناشی از تولید گازهای گلخانه‌ای به میزان ۱.۵، ۲ یا ۴ درجه، چه تغییراتی در الگوهای دما و بارش در کل کره زمین اتفاق خواهد افتاد.

رئیس سازمان هواشناسی کشور گفت: آنچه محسوس است، افزایش بارش‌های شدید و سیلابی در جنوب ایران است که تقریباً با مناطق استوایی همخوان شده و در واقع وارد آن فاز شده است. همچنین افزایش دما، به‌خصوص در نیمکره شمالی، کاملاً محسوس است.

وی افزود: اگر روند افزایش تولید گازهای گلخانه‌ای همچنان ادامه داشته باشد، کل کره زمین گرم خواهد شد. این گرمایش علاوه بر افزایش بارش‌های سیلابی به عنوان یکی از مخاطرات، پیامدهای دیگری نیز خواهد داشت.

افزایش ۱۰ برابری رخداد امواج گرمایی

معاون وزیر راه و شهرسازی با اشاره به پیامدهای افزایش دما بیان کرد: الگوها نشان می‌دهند به ازای افزایش ۱.۵، ۲ یا ۴ درجه‌ای دما، در بازه‌های کوتاه‌مدت ۱۰ ساله و همچنین بازه‌های بلندمدت ۱۰ تا ۵۰ ساله، تعداد رخدادهای امواج گرمایی افزایش پیدا می‌کند.

تاجبخش یادآور شد: حدود ۱۰ برابر، رخداد امواج گرمایی بیشتر می‌شود و قطعاً شدت آنها نیز افزایش خواهد یافت. اگر افزایش دما به چهار درجه برسد، برای بازه‌های ۵۰ ساله این تعداد به مراتب بیشتر خواهد شد؛ بنابراین، افزایش دما تا سال ۲۱۰۰، براساس یک پروجکشن اقلیمی، نشان می‌دهد که موضوع پدیده‌های حدی بسیار جدی است.

تغییر کاربری اراضی و زیرساخت‌های فرسوده؛ عوامل تشدید خسارت سیلاب

وی با اشاره به شرایط کشور گفت: امروز نیز در کشور خودمان، با توجه به شرایط نامناسبی که هم در زیرساخت‌های فرسوده و هم در تغییر کاربری اراضی مشاهده می‌کنیم، وضعیت بسیار وخیم شده است. طی دو روز گذشته، حدود ۱۱ تا ۱۲ میلی‌متر بارش در البرز داشتیم، اما مسیر آب، مسیر کافی و مناسبی نبود و لایروبی نیز انجام نشده بود. در نتیجه، آب از دهانه آن کانال بیرون زد و شاهد تخریب‌هایی بودیم که ایجاد کرد.

رئیس سازمان هواشناسی تأکید کرد: حتی اگر این موضوع را به عنوان پیامد ال‌نینو در نظر نگیریم، اگر روند موجود ادامه پیدا کند و سایر عوامل مؤثر در تولید سیلاب را مدیریت نکنیم، شرایط کشور از نظر ایجاد خسارت و احتمالاً تلفات احتمالی، وخیم‌تر خواهد شد.

داده‌های ماهواره‌ای؛ ابزار مهم پایش تغییرات اقلیمی

وی درباره منابع تولید داده‌های هواشناسی گفت: این اطلاعات براساس یک‌سری داده‌ها تولید می‌شوند که از آنها به عنوان شبکه دیدبانی هواشناسی یاد می‌شود. این شبکه دیدبانی هواشناسی در واقع یکی از منابع اصلی اطلاعات مورد استفاده در پایش شرایط جوی است. شاید امروز یکی از موضوعات مهم، داده‌های سنجش از دور و داده‌های ماهواره‌ای باشد که به عنوان یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین ابزارهای در اختیار هواشناسان برای پایش و رصد مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تاجبخش بیان کرد: با توجه به پوشش بسیار خوبی که داده‌های ماهواره‌ای در کل کره زمین دارند و با توجه به اینکه امکان نصب ایستگاه‌های زمینی در بسیاری از نقاط کره زمین، به‌خصوص روی آب‌ها و اقیانوس‌ها، وجود ندارد، این داده‌ها کمک زیادی می‌کنند؛ اما قطعاً باید با داده‌های زمینی نیز کالیبره شوند.

پایش رطوبت خاک، پوشش برف و سلامت گیاه با داده‌های ماهواره‌ای

وی با اشاره به کاربردهای داده‌های سنجش از دور گفت: این داده‌ها به عنوان یک ابزار بسیار خوب برای پایش رطوبت خاک مورد استفاده قرار می‌گیرند. تعداد ایستگاه‌ها و تجهیزات ما که اطلاعات مربوط به رطوبت خاک را ارائه می‌کنند، بسیار ناچیز است. پوشش برف و دمای سطح زمین نیز از دیگر اطلاعاتی است که از این طریق پایش می‌شود.

معاون وزیر راه و شهرسازی یادآور شد: نقشه‌هایی که ارائه می‌شوند، نمونه‌هایی از نقشه‌هایی هستند که براساس ظرفیت‌های موجود، در مرکز خشکسالی مورد استفاده قرار می‌گیرند. یکی از این نمونه‌ها، نقشه شاخص سلامت گیاه است که براساس میزان تبخیر و تعرق گیاه تهیه می‌شود و نشان می‌دهد برگ‌های گیاهان تا چه اندازه خشک می‌شوند. این نقشه‌ها تقریباً در بازه‌های کوتاه‌مدت در مرکز خشکسالی تولید می‌شوند.

استفاده از داده‌های ماهواره‌ای برای پیش‌بینی کشاورزی

وی تصریح کرد: همچنین ترکیب اطلاعاتی که برای معرفی ترکیب دینامیکی سطح زمین وجود دارد، برای ما اهمیت دارد و کاربرد آن در پیش‌بینی‌های وضع هوا، میزان تبخیر و تعرق و همچنین در حوزه پیش‌بینی‌های هواشناسی کشاورزی بسیار مهم است. در این راستا، یک پروژه را نیز با فائو اجرا کردیم.

رئیس سازمان هواشناسی ادامه داد: در کنار آن، پوشش برف نیز با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای بررسی می‌شود و همکاران من به اطلاعات مربوط به مقایسه نمونه‌ای خروجی‌ها در حوزه‌های مختلف آبریز دسترسی دارند. در این بررسی‌ها، پوشش برف نسبت به میانگین بلندمدت و همچنین نسبت به سال گذشته مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

تاجبخش در پایان خاطرنشان کرد: این اطلاعات به عنوان ابزاری در اختیار کاربران حوزه آب قرار می‌گیرد تا بتوانند اطلاعات مربوط به ذخیره برف را در اختیار داشته باشند.